Bijnieruitputting: Ik wil het graag hebben over zo ongeveer de grootste epidemie die er is ons land gaande is naast insulineresistentie: bijnieruitputting of ook wel burn-out. Een bijnieruitputting kan ontstaan door chronische blootstelling aan stress.

Wat gebeurt er nu in een stresssituatie?

Onze stressreactie is ontwikkeld in de oertijd, waar we te maken hadden met echte gevaren. Denk daarbij aan een gevaarlijk roofdier of een vijand die op ons pad kwam. Om te overleven waren er twee opties: vechten of vluchten. Hiervoor moest er zo snel mogelijk veel energie vrijkomen en hierbij was het van belang om de bloedsuiker zo snel mogelijk te laten stijgen.

In het laten stijgen van de bloedsuiker in een stresssituatie heeft de bijnier een belangrijke rol. De bijnier maakt namelijk de hormonen adrenaline en cortisol aan die ervoor zorgen dat van glycogeen in de lever en spieren, en van eiwitten in de spieren zo snel mogelijk bloedsuiker gemaakt wordt. Naast bloedsuikerverhogend is cortisol ook de belangrijkste ontstekingsremmer van het lichaam. Dit is ook logisch, want het ontsteken van verwondingen die tijdens een gevecht of vlucht opgelopen worden, zal de overlevingskans eerder verkleinen.

Stressinvloeden van deze tijd

Eigenlijk gebruikt ons lichaam ditzelfde systeem wat levensreddend was in deze oude tijden ook om te reageren op de stressinvloeden van deze tijd. Alleen ziet onze stressbelasting er totaal anders uit. Onze stress is meestal niet een levensbedreigende situatie, maar een opeenstapeling van kleinere stressbelastingen uit ons dagelijks werk, privéleven, de snelle maatschappij en communicatie, voeding en heel soms zelfs overtraining. Meestal zijn dit dus geen acute traumasituaties maar eerder een chronische opeenstapeling die uiteindelijk teveel kan worden, waardoor we eigenlijk helemaal niet goed stressbestendig meer zijn. In de natuur staat een antilope na een vlucht voor een leeuw binnen 5 minuten alweer te grazen en de mens ligt vaak na een trauma jaren later nog bij de therapeut op de bank.

Hoe vaak zie je niet om je heen dat mensen soms 10 jaar keihard kunnen werken en onkwetsbaar en onvermoeibaar lijken. En die dan toch ineens komen ze in een burn-out terecht, krijgen ze de gekste klachten hebben jaren nodig om weer een beetje de oude te worden.

Verklaring vanuit hormonen

Vanuit de werking van klieren en hormonen is dit goed te verklaren. Om stress aan te kunnen maakt de bijnier dus de hormonen adrenaline en cortisol aan. Zo lang deze aanmaak voldoende is gaat alles goed. Maar wat er kan er gebeuren bij chronische stressbelasting is dat de bijnier zoveel van deze hormonen heeft moeten aanmaken, dat de klier uitgeput raakt. Op dat moment kan er dus te weinig adrenaline en cortisol aangemaakt worden. Op dat moment is er dus sprake van een uitgeputte bijnier. Behalve dat het lichaam in dit geval moeite heeft de bloedsuiker op peil te houden, is het ook moeilijker ontstekingen te remmen en kan het immuunsysteem zijn werk minder goed doen. Bekende symptomen die bij bijnieruitputting kunnen ontstaan zijn:

  • Lage bloedsuikers die voor duizelingen
  • Vermoeidheid
  • Depressie
  • Drang naar zoet
  • Ontstekingen die vrij spel krijgen en allergieën die ontstaan of verergeren
  • Auto-immuunziektes
  • Lage bloeddruk
  • Zin in zout (aldosteron wordt van cortisol gemaakt en verhoogt bloeddruk)
  • Veel moeite met opstaan en moeilijk inslapen (cortisol schopt je normaalgesproken wakker)

Voorkomen en genezen

Zoals je ziet is het gevaarlijk om het zover te laten komen dat een bijnier gaat uitputten, omdat er gevaarlijke ontstekingen en auto-immuunziektes zouden kunnen ontstaan.

Naast het checken van de symptomen is het mogelijk een cortisolprofiel te laten bepalen door middel van speekseltesten bij een arts. Doe dit wel bij een arts die weet wat een uitgeputte bijnier is. In de reguliere medische protocollen zijn alleen de cortisolwaardes bekend bij ziekte van Cushing en syndroom/ziekte van Addison.

Het is zeer belangrijk als je, na het lezen van de symptomen, een bijnieruitputting bij jezelf vermoedt en deze wil voorkomen, de oorzaken aan te pakken. Probeer uit te zoeken welke stressbronnen de meeste impact hebben voor jou. Focus op deze bronnen en bepaal eventueel met hulp van een coach hoe deze stress verminderd kan worden zodat de bijnier kans krijgt te herstellen. Wees je ervan bewust dat in het geval van een echte bijnieruitputting dit geen kwestie is van een weekendje uitrusten.

Belangrijke stressbronnen

  • Werk/carrière: Beter delegeren en timemanagement, functieveranderingen en minder werken zijn voorbeelden van oplossingen
  • Privéleven: Denk daarbij aan oplossingen als hulp bij traumaverwerking, gezins- en relatiecoaching en cognitieve gedragstherapie
  • Voeding: Teveel aan suiker, chemische e-nummers, bestrijdingsmiddelen en voeding waar je intolerant of allergisch voor bent, kunnen stressbronnen zijn die vermeden kunnen worden. Het Hormoonbalansdieet is hypoallergeen, mijdt chemische e-nummers en bestrijdingsmiddelen. Toch kunnen je wat zeldzamere intoleranties of allergieën hebben waar geen rekening mee wordt gehouden. Verstandig is het dan om een dagboek bij te houden om te kunnen achterhalen of er andere allergenen een rol spelen
  • Vervuiling, allergenen en gifstoffen uit de omgeving

Het verminderen van de stressbelasting en inbouwen van allerlei vormen van ontspanning, yoga, meditatie en coaching kunnen de oorzaak van een bijnieruitputting aanpakken. Toch zijn er soms aanvullende acties nodig bij een zware uitgeputte bijnier. Soms zal een arts besluiten tijdelijk een lage dosis cortisol te suppleren om de bijnier rust te geven en de gevaarlijkere ontstekingen te onderdrukken. De klachten van een lage bloeddruk kunnen verzacht worden door wat meer ongeraffineerd zout te gebruiken (himalayazout, Keltische zeezout). Ook kan het soms helpen te suppleren met vitamine C (3000) en rhodiola.

Wat het lichaam soms ook als reactie heeft op stress en bijnieruitputting, is het vertragen van de schildklierwerking. Dit is in het bloed te meten aan een lagere vrije T3 en meestal niet aan de TSH en vrije T4. De oorzaak ligt dan ook vaak in de bijnier en niet in de schildklier en ik zou dus focussen op de bijnier in dit geval.

Een goed boek hierover is: Bijnieruitputting van Dr. Wilson

Ralph Moorman

HOME

bijnieruitputting

Bijnieruitputting | Het stress syndroom van de 21e eeuw