Bij de ziekte van Hashimoto valt het afweersysteem de schildklier aan, waardoor die op den duur te weinig hormoon aanmaakt. Dat geeft klachten als vermoeidheid, kouwelijkheid, aankomen en een somber gevoel. Hashimoto is goed te behandelen met schildklierhormoon. Met een goede behandeling heb je een normale levensverwachting. Gezonde voeding, minder stress, goede slaap en beweging kunnen helpen om je beter te voelen.
Wat is de ziekte van Hashimoto?
Hashimoto of struma lymphomatosa is een chronische ontsteking van de schildklier waarbij antistoffen worden gemaakt die gemeten kunnen worden in het bloed. Door deze chronische ontsteking (auto-immuun thyreoiditis) valt het immuunsysteem als het ware de lichaamseigen schildkliercellen aan waardoor de schildklier te weinig schildklierhormonen gaat aanmaken.
Met andere woorden is de ziekte van Hashimoto eenprobleem van het immuunsysteem waardoor een secundair probleem ontstaat, namelijk een ontstoken schildklier die zorgt voor een onderfunctie van de schildklier.
De ziekte van Hashimoto is de meest voorkomende oorzaak van een trage schildklier.
De ziekte komt vaker bij vrouwen dan bij mannen voor en lijkt ook een erfelijke component te hebben (familiaire aanleg). Bij goede behandeling hoeft de ziekte van Hashimoto geen negatieve invloed te hebben op de levenskwaliteit en levensverwachting.
Voorbeelden van andere schildklierproblemen die te maken hebben met schildklierontsteking (afweersysteem) zijn:
- Ziekte van D Quervain
- Ziekte van Graves (auto-immuunziekte die juist een te snel werkende schildklier geeft).
Wat is het verschil tussen Hashimoto en een trage schildklier?
Een trage schildklier (hypothyreoïdie) betekent dat je schildklier te weinig hormoon maakt. Hashimoto is de meest voorkomende oorzaak daarvan, maar niet de enige. Een trage schildklier kan bijvoorbeeld ook ontstaan na een schildklieroperatie, een behandeling met radioactief jodium of na een zwangerschap. Andersom geeft Hashimoto niet altijd meteen een trage schildklier. Soms heb je wel de antistoffen, maar werkt je schildklier (nog) normaal.
Levensverwachting: is Hashimoto ernstig of dodelijk?
Nee, met een goede behandeling heb je bij de ziekte van Hashimoto een normale levensverwachting. Wel is het een chronische aandoening. De meeste mensen hebben hun leven lang schildklierhormoon nodig, en de dosering moet regelmatig gecontroleerd worden.
Een onbehandelde trage schildklier kan op den duur wel gezondheidsrisico’s geven, zoals een hoger cholesterol en daardoor meer kans op hart- en vaatziekten. Een zeer ernstige, langdurig onbehandelde schildklierstoornis kan in zeldzame gevallen levensbedreigend worden. Daarom is het belangrijk dat je de diagnose laat stellen en je medicatie goed laat instellen.
Is Hashimoto erfelijk?
Hashimoto is deels familiair. Heeft je moeder, zus of oma een schildklierziekte of een andere auto-immuunziekte, dan is je kans groter. Maar erfelijke aanleg alleen is niet genoeg. Ook andere factoren spelen mee, zoals hormonen (de ziekte begint vaak na een zwangerschap of rond de overgang), infecties, stress en jodium. Daarom krijgt niet iedereen met aanleg de ziekte.
Wat zijn symptomen van de ziekte van Hashimoto?
Bij de ziekte van Hashimoto treden er symptomen op vanwege een onderproductie van schildklierhormonen en een overactief immuunsysteem. Mogelijke verschijnselen zijn:
- Depressie (depressief, lusteloos, somber gevoel)
- Droge huid
- Gewichtstoename (moeilijk afvallen)
- Gewrichtsklachten
- Haaruitval (dun haar)
- Hoge cholesterol
- Hoofdpijn
- Koude handen en voeten (kouwelijkheid, lage lichaamstemperatuur)
- Lage hartslag (laag en soms onregelmatig hartritme)
- Obstipatie (moeilijke stoelgang, constipatie)
- Opgezette schildklier (schildkliervergroting)
- Psychische klachten
- Reumatische klachten (verergering)
- Slechte concentratie
- Spierkrampen, spierpijn en stijve spieren
- Verminderde lengtegroei (indien nog in de groei)
- Vermoeidheid (chronisch)
- Vertraagde reflexen
- Vocht vasthouden (vooral in handen, voeten en gezicht)
- Bij vrouwen: hevigere of onregelmatige menstruaties en moeite om zwanger te worden.
Soms werkt de schildklier aan het begin van de ziekte juist even te snel, doordat er bij de ontsteking hormoon vrijkomt. Dan kun je tijdelijk last hebben van hartkloppingen, zweten en onrust.
Over de diagnose en testen
Als blijkt dat er veel symptomen zijn die mogelijk duiden op een traag werkende schildklier en de ziekte van Hashimoto dan kan de arts besluiten testen aan te vragen. Als de TSH te hoog is (boven de referentiewaarde) en de T4 te laag in het bloed (bloedtest) dan is dit een bevestiging van een trage schildklier. Is de TSH verhoogd maar de T4 nog normaal, dan heet dat een subklinische (beginnende) trage schildklier.
Een andere testwaarde die men mee kan nemen, is de anti-TPO. Een verhoogde anti-TPO laat zien dat de trage schildklier door Hashimoto komt. Anti-TPO is een van de antistoffen die bij Hashimoto tegen de schildklier gericht zijn. Het is overigens niet altijd zo dat de schildklier vertraagd is wanneer de anti-TPO verhoogd is. TPO (thyreoperoxidase) is een eiwit (enzym) dat in de schildklier aanwezig is om te helpen bij de productie van schildklierhormonen. Anti-TPO-antistoffen zijn vooral een teken dat het afweersysteem de schildklier aanvalt. De schade zelf wordt vooral door afweercellen veroorzaakt. De anti-TPO kan in sommige gevallen lager worden door voeding en leefstijl aan te passen, maar een lagere anti-TPO betekent niet altijd dat de schildklier beter werkt.
Is Hashimoto te genezen?
Hashimoto is niet te genezen, maar wel goed te behandelen. De verschijnselen bij Hashimoto kunnen verminderen, en enkele keer kan men de medicatie deels afbouwen in overleg met de arts als de ontsteking afneemt, om complicaties en symptomen van een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie) te voorkomen. In dat geval heb je het over in remissie komen en niet over genezen. Mochten de weggenomen oorzaken, zoals een ongezond voedingspatroon en stressfactoren, terugkomen, dan kunnen de klachten ook weer de kop opsteken. Het is dus van belang altijd alert te blijven om klachten bij het ziekteverloop te minimaliseren. Stop nooit zelf met je schildkliermedicatie.
Reguliere behandeling
De arts zal volgens protocol schildklierhormonen voorschrijven om te compenseren voor het ontstane tekort. Meestal wordt schildkliermedicatie zoals Thyrax, Euthyrox, Tirosint of andere vormen van levothyroxine als behandeling voorgeschreven (T4) bij dit ziektebeeld. Bij zwangerschap wordt de dosis verhoogd. Deze medicijnen zouden geen bijwerkingen moeten geven bij de juiste dosering. Dit is dus het inactieve schildklierhormoon waarvan de voorraad op peil moet blijven, zodat het lichaam dit zelf kan omzetten in de vorm van actief schildklierhormoon T3, wanneer dit nodig is.
Neem je schildklierhormoon elke dag op hetzelfde moment in, op een lege maag, bij voorkeur een half uur voor het ontbijt. Neem het niet tegelijk met koffie, calcium, ijzer of sojaproducten, want die verminderen de opname. Houd je ondanks goede bloedwaarden klachten? Bespreek dat met je arts.
Heb je Hashimoto en wil je zwanger worden of ben je zwanger? Laat het je arts dan direct weten, want je hebt dan vaak een hogere dosis nodig.
Lees hier het interview met internist-endocrinoloog Daniëlle Steenvoorden over haar integrale werkwijze.
Wat kun je zelf doen? Voeding en stressreductie
De belangrijkste aandachtspunten in leefstijl zijn op het gebied van voeding en stress. Ze kunnen helpen om het immuunsysteem tot rust te brengen en je beter te voelen, naast je medicatie.
- Op het gebied van voeding is het van belang dat het immuunsysteem zo min mogelijk onnodig geactiveerd wordt. Een thema dat steeds meer wordt onderzocht, is een verhoogde doorlaatbaarheid van de darm (in de volksmond het lekkende-darmsyndroom). Als je voeding niet optimaal kan verteren en verdragen dan belast dit het immuunsysteem en kan de ontstekingsactiviteit in het lichaam verhogen.
- Ook hoge bloedsuikers die ontstaan door insulineresistentie en een ongezond voedingspatroon lokken ontstekingen uit. Het is dus ook verstandig het metabool syndroom (overgewicht, hoge bloeddruk, hoge bloedsuiker, hoog cholesterol) aan te pakken bij Hashimoto met een gezonde leefstijl.
- Daarnaast ondermijnt chronische stress het immuunsysteem (hoog cortisol) (1). Een overbelast immuunsysteem kan bijdragen aan het ontstaan en verergeren van Hashimoto. Het is uiteindelijk dus een brede leefstijlaanpak die het verschil kan maken.
- Op het gebied van voeding wijzen kleine onderzoeken erop dat een glutenvrij en zuivelvrij eetpatroon positieve effecten kan hebben (2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), waarschijnlijk vanwege het aanpakken van darmklachten. Het bewijs is nog beperkt. Mensen met Hashimoto hebben wel vaker coeliakie (glutenintolerantie) en lactose-intolerantie. Laat je daarom eerst op coeliakie testen voordat je glutenvrij gaat eten, want na het stoppen met gluten is de test niet meer betrouwbaar.
Geen extra jodium als supplement
Neem bij de ziekte van Hashimoto geen extra jodium in de vorm van supplementen, kelp of zeewiertabletten zonder overleg met je arts. Te veel jodium kan de ontsteking mogelijk verergeren (9). De gewone aanbevolen hoeveelheid jodium uit je dagelijkse voeding heb je wel nodig.
Goed doorkoken vanwege goïtrogenen
Goïtrogenen zijn stoffen die in onze voeding zitten die de aanmaak van schildklierhormonen kunnen bemoeilijken. Zo remmen deze stoffen de werking van het enzym TPO. TPO is het enzym dat helpt om jodium aan tyrosine te ‘plakken’ om T4 te maken. Goïtrogenen zijn voor mensen met een goed werkende schildklier niet zo’n probleem, maar voor mensen met de ziekte van Hashimoto kan het een aandachtspunt zijn, vooral bij grote hoeveelheden rauw eten. Goïtrogenen kunnen afgebroken worden door verhitting dus het is dan zaak voeding die veel van deze stoffen bevat goed door te koken. Ook langdurige fermentatie breekt deze stoffen af. Voedingsbronnen die veel goïtrogenen bevatten zijn: sojaproducten, koolsoorten en cassave. In normale hoeveelheden en gekookt kun je deze groenten gewoon blijven eten.
Hashimoto en afvallen
Afvallen met Hashimoto is vaak lastiger, vooral zolang je medicatie nog niet goed is ingesteld. Is je schildklierwaarde in orde, dan werkt afvallen in principe hetzelfde als bij iedereen door gezonde voeding, voldoende eiwit, krachttraining, goede slaap en minder stress. Ga niet extreem lijnen, want dat remt de stofwisseling juist verder.
Ervaringen complementaire leefstijlcoaching
De afgelopen jaren heb ik successen mogen ervaren door complementaire leefstijlcoaching bij de ziekte van Hashimoto. Het gaat hierbij vooral om vermindering van klachten, toename van energie, vitaliteit en welbevinden, maar ook remissie komt soms voor.
Het doel is om het immuunsysteem zoveel mogelijk te ontlasten en in balans te brengen door begeleiding op het gebied van voeding, training (beweging) en stressmanagement. De ontstekingsactiviteit van de schildklier kan hierdoor afnemen en de werking kan verbeteren.
De verlaging van de anti-TPO door de leefstijlinterventie kan eventueel in het bloed zichtbaar worden en een teken zijn dat er verbetering plaatsvindt. Dit doet men echter niet standaard omdat in het artsenprotocol alleen controle op het niveau van schildklierhormoon is en niet zozeer de activiteit van het immuunsysteem (waar anti-TPO een van de markers voor is).
Als de ontsteking vermindert kan het zijn dat de schildklier beter gaat functioneren. Hierdoor kan men de instelling van de medicatie aanpassen. Het is dus van belang om de symptomen goed in de gaten te houden. Als er symptomen optreden van te veel schildklierhormoon zoals zweten en hartkloppingen (hyperthyreoïdie), laat dan je bloedwaarden controleren en pas de dosering alleen in overleg met je arts aan. Het is dus zeer belangrijk dat er een goede communicatie is met de arts en dat men met regelmaat test.
Veelgestelde vragen
Wat is de levensverwachting bij Hashimoto?
Met een goede behandeling heb je een normale levensverwachting.
Is Hashimoto erfelijk?
De ziekte komt vaker voor in families, maar ook hormonen, stress, en infecties kunnen een trigger zijn.
Kun je genezen van Hashimoto?
Nee, maar het is goed te behandelen met schildklierhormoon. Een gezonde leefstijl kan de klachten verminderen en ten dele tot remissie leiden.
Is een trage schildklier altijd Hashimoto?
Nee. Hashimoto is wel de meest voorkomende oorzaak, maar een trage schildklier kan ook andere oorzaken hebben.
Wat betekent een verhoogde anti-TPO?
Dat je afweersysteem antistoffen maakt tegen je schildklier. Dat past bij Hashimoto, maar niet iedereen met een verhoogde anti-TPO heeft (al) een trage schildklier.