Aandoeningen van de hypofyse: betekenis, functie en symptomen

Wat is de hypofyse, de functie van deze klier én veelvoorkomende aandoeningen/ symptomen? Allen vragen waar in dit artikel duidelijk antwoord op gegeven wordt.

Betekenis

Wat is de hypofyse?

De hypofyse is een hormoonklier die een belangrijke koppeling maakt tussen het zenuwstelsel (de hersenen) en het hormonale systeem.

Net als bij de hypothalamus komen hier allerlei signalen binnen uit het zenuwstelsel. Daarnaast krijgt de hypofyse ook hormonale opdrachten van de hypothalamus. De hypofyse maakt hormonen die direct een werking hebben waardoor de homeostase hersteld wordt of hormonen die bedoeld zijn om andere klieren aan het werk te zetten.

Waar zit die hypofyse?

Deze klier ter grootte van een erwt bevindt zich in de hersenen, in een holte in de schedelbasis (het Turkse zadel), achter de neusrug. De ligging kun je vinden door een denkbeeldige lijn tussen je slapen te trekken en deze te laten kruisen met de lijn van de neusbrug.

Wat betreft de anatomie: deze klier is opgebouwd uit drie delen: de voorkwab, de achterkwab en de  middenkwab. In deze drie delen worden verschillende hypofyse hormonen aangemaakt.

Op onderstaande afbeelding kan je de locatie zien:

hypofyse afbeelding

Welke hormoonklieren staan onder invloed van de hypofyse?

De hypofyse staat in verbinding met de bijnier, de schildklier en de geslachtsklieren, die op hun beurt weer andere hormonen aan maken. Zo staan het stresssysteem (HPA-as), de stofwisseling (HPT-as) en de voortplanting (HPG-as) onder regie van de hypofyse.

De hypofyse wordt ook wel hersenaanhangsel genoemd en is een zeer belangrijke hormoonklier met een grote invloed in het hormonale of endocriene systeem. Je zou de hypofyse ook de eerste viool van het hormonale orkest kunnen noemen.

Functie hypofyse

De functies en werking van deze klier is zeer breed. Bijna alle hormonale processen staan onder invloed van deze klier. Daarbij staan de aansturing van de drie dominante systemen: stress (bijnieren), stofwisseling (schildklier) en voortplanting (eierstokken, testikels) voorop.

De functies van de hypofyse op een rij:

  • Aanmaak van moedermelk (Prolactine)
  • Bloeddruk (ACTH: aldosteron)
  • Geheugen (ACTH: pregnenelone)
  • Groei (groeihormoon)
  • Libido (FSH, LH: testosteron, oestrogeen, progesteron)
  • Ontstekingsremming (ACTH: cortisol)
  • Pijnbestrijding (endorfine)
  • Stofwisseling (TSH: schildklierhormoon)
  • Stress (ACTH: cortisol)
  • Temperatuurregeling (TSH: schildklierhormoon)
  • Voortplanting (FSH, LH: testosteron, oestrogeen, progesteron)
  • Waterbalans (ACTH: aldosteron)
  • Zouthuishouding (ACTH: aldosteron)

Welke hormonen maakt de hypofyse aan?

De hypofyse maakt een breed scala aan hormonen aan. Een aantal hormonen heeft directe werking en andere hormonen zijn bedoeld om weer een andere hormoonklier te stimuleren.

Zo maakt de hypofyse groeihormoon en prolactine aan. Deze hormonen kunnen meteen hun functie uitoefenen in allerlei lichaamscellen.

De hypofyse hormonen ACTH, TSH, FSH en LH zijn echter bedoeld om andere hormoonklieren te stimuleren (of te remmen) om weer andere hormonen aan te maken.

  • ACTH zal de bijnier stimuleren om bijnierhormonen aan te maken zoals pregnenelone, cortisol, DHEA en aldosteron. Dit wordt ook wel de HPA-as of bijnier-as genoemd.
  • FSH en LH zullen de eierstokken (ovaria) en testikels (teelballen) stimuleren om de geslachtshormonen oestrogeen, progesteron en testosteron aan te maken. Dit wordt ook wel de HPG-as genoemd of voortplantings-as.
  • TSH zal de schildklier stimuleren om schildklierhormoon (T4, T3) aan te maken. Dit wordt ook wel de HPT-as of schildklier-as genoemd.

De hypofysehormonen op een rij met hun functies:

  • ACTH (adrenocorticotropic hormone): aansturing van de bijnieren
  • TSH (thyroid stimulating hormone): aansturing van de schildklier
  • FSH (aansturing geslachtsklieren): aansturing van de eierstokken en testikels
  • LH (aansturing geslachtsklieren): aansturing van de eierstokken en testikels
  • Groeihormoon (of IGF-1): groei en ontwikkeling
  • Prolactine: productie moedermelk

Aandoeningen & symptomen

Als de hypofyse niet goed functioneert heeft dat een negatieve invloed op een groot deel van het hormonale systeem en vele belangrijke lichamelijke functies.

Zo bestaan er verschillende hypofyse aandoeningen waarbij medisch ingrijpen nodig is en soms het levenslang toedienen van een scala aan hormonen een vereiste is.

Als de hypofyse zijn functie niet meer kan doen en de hormoonspiegels afhankelijk worden van de doseringen die als medicijn toegediend worden, dan betekent dit niet automatisch dat de leefstijl en adviezen in de Hormoonfactor nutteloos zijn. Er zijn namelijk veel hormonen die niet onder de invloed staan van de hypofyse, maar wel van belang zijn in de totale hormonale balans zoals bijvoorbeeld insuline of melatonine.

Verder is leefstijl ook van invloed op:

  • de hoeveelheid transporteiwitten van hormonen
  • de gevoeligheid van de hormonale receptor
  • de omzetting in andere hormonen
  • het activeren van hormonen
  • uiteindelijk de afbraak van de hormonen in de lever.

Ook zal de dosering soms door leefstijl omlaag kunnen, zoals de hoeveelheid potentieel verouderend cortisol (hydrocortison, prednison). Als je stressniveau omlaag gaat en wanneer de ontstekingsactiviteit in het lichaam lager wordt heb je hier namelijk minder van nodig.

De hypofyse kan ook juist te hard werken en een overfunctie hebben. Door medisch ingrijpen in deze gevallen wordt een hypofyse soms (deels) verwijderd, waardoor deze juist een onderfunctie gaat krijgen.

De verschillende aandoeningen (problemen) van de hypofyse:

1. Ziekte van Cushing

Dit is een ziekte, waarbij door een goedaardig hypofysegezwel de bijnier te sterk wordt gestimuleerd (door het hypofysehormoon ACTH) om bijnierhormonen aan te maken zoals cortisol. Een andere mogelijkheid is dat de bijnier te hard werkt door een gezwel op de bijnierschors.

2. Prolactinoom

Een prolactinoom is een (goedaardige) hormoonproducerende hypofyse tumor waardoor er teveel prolactine aangemaakt wordt. Prolactine stimuleert onder andere de aanmaak en afgifte van moedermelk. Een prolactinoom is de meest voorkomende hypofyse aandoening en komt zowel bij mannen als vrouwen voor.

3. Acromegalie

Acromegalie is een aandoening waarbij er teveel groeihormoon aangemaakt wordt. Als dit op jonge leeftijd gebeurt wanneer de groeischijven nog niet gesloten zijn kan dit betekenen dat er teveel lengtegroei is en er “reuzengroei” ontstaat. Vaak ontstaat acromegalie echter op latere leeftijd zodat er van een groeispurt in de lengte geen sprake meer is. De hypofyse is vergroot omdat er teveel groeihormoonproducerende kliercellen zijn.

4. Niet functionerend hypofyse adenoom

Een niet functionerend hypofyse is een gezwel in de hypofyse die zelf geen hormonen producerend. Dit kan voor lokale klachten zorgen en/of de hormoonproducerende cellen in de verdrukking brengen waardoor deze minder goed functioneren en tekorten aan hypofysehormonen ontstaan.

5. Hypopituïtarisme

Hypopituïtarisme of hypofyse insufficiëntie is een verzamelnaam voor alle medische oorzaken die een onderfunctie van de hypofyse tot gevolg hebben waarbij te weinig hypofysehormonen aangemaakt worden. Dit kan gaan om slecht een enkel hormoon, maar ook om meerdere hormonen. Als alle hypofysehormonen vrijwel niet meer aangemaakt worden dan heet dit panhypopituïtarisme.

Veel klachten vallen buiten het specialisme van De hormoonfactor. Denk aan het verwijderen van de hypofyse middels operatie, een cyste, onderzoek omtrent uitval/ afwijking etc. Daarvoor verwijs ik je graag naar specialisten in het ziekenhuis.

Verschil & relatie met hypothalamus

Wat is het verschil tussen de hypofyse en hypothalamus?

De hypothalamus en hypofyse zitten beiden in de hersenen en staan in nauw contact met het zenuwstelsel. De hypothalamus anticipeert meer op informatie uit onze buitenwereld en de hypofyse uit het interne milieu. De hypofyse staat in verbinding met de belangrijkste hormoonklieren en via de hypofyse kan de hypothalamus een groot deel van het hormonale systeem activeren.

Wat is de relatie tussen de hypofyse en hypothalamus?

De hypofyse maakt de koppeling met het zenuwstelsel niet alleen, maar doet dat samen met de hypothalamus. De hypothalamus krijgt veel informatie vanuit meerdere hersengebieden en kan het hormonale systeem aanzetten door de hypofyse hormonale opdrachten te geven.

Belangrijke samenwerkingen daarbij zijn op het gebied van stress, stofwisseling en voorplanting waarbij de hypothalamus de hypofyse kan activeren.

De relatie op het gebied van stress heet de HPA-as of bijnier-as, op het gebied van stofwisseling de HPT-as of schildklier-as en op het gebied van voortplanting de HPG-as of voortplantings-as.

Naast allerlei zenuwprikkels krijgen de hypothalamus en hypofyse ook de hormoonwaardes door. Als er teveel van een bepaald hormoon is aangemaakt dan op dat moment nodig is dan zullen de hypothalamus en hypofyse op de rem gaan staan. Dit proces heet ook wel negatieve terugkoppeling. De hormoonspiegels zullen dan weer gaan dalen.

Wat is verschil en relatie met de pijnappelklier?

Naast de hypofyse en hypothalamus is er nog een derde belangrijke hormonale klier in de hersenen, namelijk de pijnappelklier of epifyse. Deze klier wordt niet aangestuurd door de hypothalamus en hypofyse en heeft een eigen functie, namelijk het instellen van het juiste slaap-waaksysteem. De pijnappelklier krijgt vooral lichtsterkte als informatiebron vanuit onze ogen en anticipeert daar op door de aanmaak van serotonine of melatonine.

Ir. Ralph Moorman

Meer informatie:

(12stemmen, gemiddeld: 3,08 van de 5)

Loading...

4
Reageer op dit artikel

avatar
3 Comment threads
1 Thread replies
1 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
4 Comment authors
Irenewouters frankDeniseFrank Janssen Recent comment authors
  Subscribe  
nieuwste oudste meest gestemd
Abonneren op
Frank Janssen
Gast
Frank Janssen

Duidelijk!

Denise
Gast
Denise

Goed artikel!

wouters frank
Gast
wouters frank

ik ben er aan geopereerd en heb vele goede voor delen gekregen

Irene
Gast
Irene

Hoi Wouter, welke voordelen en waarom ben je geopereerd?

gratis hormoontest

Gratis test!

Meld je aan voor de zelftest en kijk welke hormonen bij jou uit balans zijn. 

-> Meld je aan

Direct aan de slag

Wij stappen in op de plek waar jij op dit moment staat. Zelf aan de slag met onze boeken? Online begeleiding van ons? Of liever 1 op 1 afspreken met een collega van Ralph in de buurt?

-> Bekijk onze producten

opleiding trainer hormoonfactor

Opleiding Trainer Hormoonfactor

Wil jij in 10 dagen alles weten over hormonen en hoe je het hormoonsysteem kan beïnvloeden met leefstijlaanpassingen?

-> Lees hier meer

Gezonder ontbijten? Haal het glutenvrije broodje van YAM!

YAM desem

Gezonde kant en klaar maaltijden? Probeer het met KOOC!

kooc

Mijn favoriete producten met korting? Probeer JouwBox!

jouwbox