Oestrogeendominantie bij vrouwen | Symptomen, oorzaken en oplossingen

Wat is oestrogeendominantie én wat zijn de symptomen, oorzaken en oplossingen van dit probleem?

Wat is oestrogeendominantie?

Oestrogeendominantie duidt op een verstoorde balans tussen de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron. In verhouding is er teveel werking van oestrogeen ten opzichte van progesteron.

In de reguliere geneeskunde wordt hier echter niets mee gedaan en is de meest gebruikte oplossing bij vrouwenklachten de anticonceptiepil (ethinylestradiol en progestageen). Dit is echter een symptoombestrijdende oplossing, terwijl middels het oestrogeendominantie concept soms oorzaken aangepakt kunnen worden.

Wat zijn de functies van oestrogeen en progesteron?

Oestrogeen en progesteron worden in de vruchtbare jaren vooral aangemaakt in de eierstokken (oestradiol). Daarnaast kan oestrogeen ook in de bijnieren (oestradiol), de placenta (estriol) en het vetweefsel (oestron) aangemaakt worden en progesteron alleen in de bijnieren en de placenta. In de cyclus wordt progesteron vooral na de eisprong aangemaakt als het gele lichaam ontstaat in de eierstok.

Functie oestrogeen:

  • Groei baarmoederslijmvlies
  • Groeifactor
  • Verbeteren collageen en vochtbalans in de huid
  • Vrijgeven van serotonine
  • Remming osteoclasten
  • Geheugen, concentratie, verstand
  • Libido, seksualiteit
  • Vrouwelijke kenmerken
  • Vasodilatatie, verlaagt bloeddruk.

Functie progesteron:

  • Rijpen baarmoederslijmvlies 2e helft cyclus
  • Apoptose
  • Innesteling eicel in baarmoederslijmvlies
  • Onderdrukken immuunsysteem
  • Aanmaak osteoblasten
  • Stimuleert dejodinase (T4àT3)
  • Kalmerend
  • Ontspant spieren
  • Verhoogt ochtendtemperatuur.

Je ziet al dat sommige functies van oestrogeen en progesteron tegengesteld zijn aan elkaar (antagonisten) en een goede balans tussen de twee hormonen cruciaal kan zijn.

Nb. Soms wordt over de balans tussen oestrogeen en testosteron gesproken bij oestrogeendominantie, maar dit is onjuist. Ook dit zijn belangrijke hormonen met soms een tegengestelde functies, maar dit is geen oestrogeendominantie.

Wat zijn de meest voorkomende klachten, gevolgen en symptomen?

Oestrogeendominantie kan een rol spelen bij allerlei vrouwelijke hor­moonklachten zoals:

  • pijnlijke borsten
  • vetopslag op de benen
  • myomen (vleesbomen)
  • endometriose
  • PMS
  • cysten in borsten (mastopathie, mastodynie)
  • hevige menstruaties en bloedverlies na menopauze
  • hormonale migraine
  • cysten in eierstokken
  • lipoedeem
  • vleesbomen (myomen)
  • poliepen
  • vetverdeling meer op benen en billen
  • afwijkende uitstrijkjes.

Ook uitgroei van hormoongevoelige vormen van kanker zoals in de baarmoeder, de eierstokken en borsten worden waarschijnlijk gesti­muleerd door oestrogeendomi­nantie.

Wat zijn de oorzaken?

Voor een optimale gezondheid en een klachtenvrij leven is het van belang dat oestrogeen en progesteron in een juiste verhou­ding in ons lichaam aanwezig zijn. Helaas is dat evenwicht bij veel vrouwen verstoord.

  • De werking van oestrogeen is dan te sterk ten opzichte van de werking van progesteron. Dit kan betekenen dat er te veel oestrogeenwerking is, of juist dat er te weinig proges­teronwerking is, of beide.
  • Ook een verstoorde afbraak van oestroge­nen kan oestrogeendominantie in de hand werken. Oestrogeendominantie wordt verergerd als de afbraak van oestrogenen niet op de juiste manier verloopt: Als de werking van oestrogenen niet meer nodig is, worden ze afgebroken in de lever.

Over 2-OH, 4-OH, en 16-OH oestron

Oestrogeen kan in de lever omgezet worden in drie soorten oestron: 2-OH, 4-OH, en 16-OH oestron. Deze vormen van oestrogeen worden uitgeplast of ze verlaten het lichaam via de ontlasting. Maar voordat deze hormonen het lichaam verlaten, kunnen ze nog wel hun werk doen. Ze hebben dezelfde werking als oestrogeen, maar zijn verschillend in hun sterkte en de plaats en situatie waarin ze werkzaam zijn:

  • 2-OH oestron is een zwak werkzaam oestrogeen.
  • 4-OH oestron werkt iets sterker en heeft een voorkeur voor de receptoren in borstklieren. Een te veel aan dit oestrogeen kan zorgen voor gevoelige borsten, en dit ontstaat vaak in de laatste helft van de cyclus (in de dagen vlak voor de menstruatie).
  • 16-OH oestron is een hormoon dat heel sterk werkt. Dit hormoon maken vrouwen vooral in grote hoeveelheden als ze zwanger zijn.

2-OH en 16-OH oestron moeten in de juiste verhouding tot elkaar in het lichaam zijn. Als deze verhouding verstoord raakt, kan dit tot allerlei klachten leiden zoals PMS en menstruele migraine. Normaal gesproken moeten vrou­wen minstens dubbel zoveel 2-OH oestron maken als 16-OH oestron. Als die verhouding niet meer klopt, of als er zelfs meer 16-OH oestron dan 2-OH oes­tron wordt gemaakt draagt dit bij aan oestrogeendominantie. Het gaat dus niet alleen om de aanmaak van oestrogenen maar ook om de afbraak.

Kort door de bocht kun je dus zeggen dat oestrogeendominantie gaat over de verhouding tussen oestrogeen + 4-OH oestron +16-OH oestron ten opzichte van progesteron. Zo had dokter Lee het in zijn boek vooral over een tekort aan progesteron dat opgelost kon worden met bio-identieke progesterongel (die hij zelf verkocht).

Er zijn oorzaken waarbij de progesteronaanmaak beduidend lager is waarbij er dus een tekort aan progesteron aan de basis van oestrogeendominantie ligt. Dit is bijvoorbeeld het geval als er geen eisprong is (en dus geen geel lichaam ontstaat) zoals na de overgang, maar ook soms bij PCOS (onregelmatige cyclus en moeilijk zwanger worden). Na de overgang is er dus meestal nog steeds sprake van oestrogeendominantie. Daarnaast zien we ook vaak dat het probleem niet ligt bij een tekort aan progesteron maar vooral bij teveel afbraak van oestrogenen volgens de 4-OH en de 16-OH route.

Bestaat er een test?

Het is zeer lastig om schommelende vrouwelijke hormonen te meten en dan een verhouding tussen oestrogeen en progesteron te bepalen. Vaak zijn de symptomen de belangrijkste graadmeter om oestrogeendominantie te herkennen. Wat wellicht wel een interessante test is is het meten van de afbraakproducten van oestrogeen in de urine. Als er te weinig 2-OH afbraakproducten zijn ten opzichte van 4-OH en 16-OH, dan kan dit een aanwijzing zijn dat er oestrogeendominantie speelt.

Hoe ziet een behandeling eruit?

Bij de huisarts of endocrinoloog wordt er eigenlijk zelden iets gedaan om de verhouding tussen oestrogeen en progesteron te verbeteren. De oplossing voor vrouwenklachten waar oestrogeendominantie speelt is meestal het voorschrijven van de anti-conceptiepil.

Natuurartsen of andere specialisten die met bio-identieke hormonen werken schrijven soms progesteron voor in de vorm van een gel (progesterongel) of een pilletje (utrogestan).

Complementair kan op het gebied van leefstijl gelukkig veel bereikt worden, omdat hier de oorzaken soms te vinden zijn.

Hoe kan ik dit probleem verhelpen?

Voeding/ dieet

Een belangrijke oorzaak van een verhoogde aanmaak van oestrogenen is een hoog vetpercentage. In het vetweefsel zit het enzym aromatase dat kan zorgen voor een omzetting van testosteron in oestrogeen. Een hoger vetpercentage maakt dus vrouwelijker en zorgt voor meer oestrogeen. Progesteron wordt niet aangemaakt in het vetweefsel. Afvallen is dus het eerste grote aandachtspunt in de leefstijl.

Daarnaast kunnen we ook chemische hormoonverstorende stoffen binnenkrijgen die zich in het lichaam gedragen als oestrogeen. Dit worden ook wel xeno-oestrogenen genoemd. Xeno-oestrogenen vinden we bijvoorbeeld in zachte plastic verpakkingen van vloeistoffen (vooral olie in plastic fles is een afrader), bestrijdingsmiddelen en als toevoeging in bepaalde cosmetica.

We kunnen ook fyto-oestrogenen binnenkrijgen via onze voeding. Dit zijn voedingsstoffen die zich als oestrogenen kunnen gedragen, maar hebben een veel zwakkere oestrogene werking dan ons eigen oestrogeen en xeno-oestrogenen. Over fyto-oestrogenen is nog veel onduidelijk. Zo kan bij sommige vrouwen de darmflora deze stoffen omzetten in nog sterkere oestrogenen en zo bestaan er ook fyto-oestrogenen die de oestrogeenwerking juist lijken te verminderen (lignanen uit lijnzaad of supplementen bijvoorbeeld).

Om oestrogenen op de juiste manier af te breken waarbij 2-OH, 4-OH en 16-OH oestron in de juiste verhoudingen aangemaakt worden en een goede leverwerking te garanderen zijn er een aantal belangrijke aandachtspunten:

  1. Chlorofyl uit bladgroenten. Probeer de groente-inname eens te verhogen naar 500g per dag en kijk wat dit doet.
  2. Di-indolylmethaan (DIM) uit koolsoorten. Dit stofje stimuleert de omzettingsroute tot 2-OH oestron. Je kunt meer kool zoals brocolli gaan eten, maar deze stof zit ook in bepaalde suppletie. Gebruik suppletie echter wel op advies van een deskundige met ervaring op het gebied van oestrogeendominantie.
  3. B-vitamines uit vlees, lever, noten, granen en bladgroenten. Eet meer vlees, orgaanvlees, noten, granen en/of bladgroenten. Uiteraard bestaan er ook supplementen.
  4. Vezels: Vezels binden afbraakproducten van oestrogeen in de darmen en kunnen deze afvoeren. Eet meer vezels is het devies.
  5. Alcohol: Als de lever alcohol afbreekt dan heeft dit de voorkeur boven een goede afbraak van oestrogenen en dit verergert oestrogeendominantie. Zorg dus voor een lage alcoholinname.

Stress

Een hoog gehalte van het hormoon cortisol in het bloed bij chronische stress heeft een averechts effect op oestrogeendominantie. Bij hevige stress zal het hormoon cortisol zeer veel aangemaakt worden en dit vermindert de werking van progesteron. Het lichaam zal alle energie focussen op het managen van de stress en het voortplantingssysteem als bijzaak zien. Stress leidt dan ook tot meer klachten bij vrouwen met aanleg voor PMS, menstruele migraine en andere ziekten die het gevolg zijn van oestrogeendominantie.

Sporten

Bij oestrogeendominantie kunnen de principes van de Hormoonfactor training gebruikt worden, waarbij krachttraining en intervaltraining de basis vormen. Daarnaast kunnen trainingsvormen die ontspanning en rustige ademhaling als doel hebben (zoals yoga) ook aanvullend ingezet worden.

Supplementen

Supplementen die vaak bij oestrogeendominantie worden ingezet zijn DIM, indol-3-carbinol, curcuma longa, vitamine B-complex, vitamine D3. Zorg wel dat dit op advies van een deskundige gebeurt.

Hormonale therapie

Bij hevige overgangsklachten waar ook oestrogeendominantie een rol kan spelen werken sommige artsen met hormonale suppletie. Vaak wordt hierbij echter niet gewerkt met progesteron maar met progestageen. Progestageen is een totaal andere stof dan progesteron en heeft een andere werking en staat ook bekend om bijwerkingen. Dit wordt vanwege die reden met terughoudendheid voorgeschreven.

Natuurartsen en andere minder regulier werkende specialisten kiezen soms voor bioidentieke hormonale therapie. Hierbij gaat het wel om progesteron en niet om progestageen. Bioidentieke progesterongel of creme is verkrijgbaar via internet zonder doktersrecept. Dit vind ik zelf een slechte gang van zaken en raad je aan dit nooit zonder begeleiding van een arts te bestellen.

Ralph Moorman

Meer informatie:

  1. Lee, JR. Osteoporosis reversal: the role of progesterone. Intern Clin Nutr Rev 1990;10:384-391.
  2. Lee JR. What Your Doctor May Not Tell You About Menopause – The Breakthrough Book on Natural Progesterone. Warner Books. New York NY
  3. Wartian Smith P. What You Must Know About Women’s Hormones: Your Guide to Natural Hormone Treatments for PMS, Menopause, Osteoporis, PCOS, and More. 2008 chapter 41. Square One Publishers, New York NY
  4. Rowland I et al. Bioavailability of phyto-oestrogens. Br J Nutr. 2003 Jun;89 Suppl 1:S45-58.
  5. Jernström H et al. Predictors of the plasma ratio of 2-hydroxyestrone to 16alpha-hydroxyestrone among pre-menopausal, nulliparous women from four ethnic groups. 2003 May;24(5):991-1005.
  6. Obi N. Estrogen metabolite ratio: Is the 2-hydroxyestrone to 16α-hydroxyestrone ratio predictive for breast cancer? Int J Womens Health. 2011 Feb 8;3:37-51. doi: 10.2147/IJWH.S7595.
  7. Sowers MR. Selected diet and lifestyle factors are associated with estrogen metabolites in a multiracial/ethnic population of women. J Nutr. 2006 Jun;136(6):1588-95.
  8. Gould JC. Bisphenol A interacts with the estrogen receptor alpha in a distinct manner from estradiol. Mol Cell Endocrinol. 1998 Jul 25;142(1-2):203-14.
  9. Hiroi H. Differential interactions of bisphenol A and 17beta-estradiol with estrogen receptor alpha (ERalpha) and ERbeta. Endocr J. 1999 Dec;46(6):773-8.
  10. Watanabe S. Pharmacokinetics of soybean isoflavones in plasma, urine and feces of men after ingestion of 60 g baked soybean powder (kinako). J Nutr. 1998 Oct;128(10):1710-5.
  11. Teilmann G et al. Putative effects of endocrine disrupters on pubertal development in the human. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2002 Mar;16(1):105-21.
  12. Fejes I et al. Effect of body weight on testosterone/estradiol ratio in oligozoospermic patients. Arch Androl. 2006 Mar-Apr;52(2):97-102.
  13. Ahmad O. Hammoud. Obesity and Male Reproductive Potential. Journal of Andrology Volume 27, Issue 5, pages 619–626, September-October 2006
  14. Azziz R. Reproductive endocrinologic alterations in female asymptomatic obesity. Fertil Steril. 1989 Nov;52(5):703-25.
  15. Rose DP, Goldman M, Connolly JM. High-fiber diet reduces serum estrogen concentrations in premenopausal women. Am J Clin Nutr. 1991 Sep;54(3):520-5.
  16. Aidelsburger P, Schauer S, Grabein K, Wasem J.. Alternative methods for the treatment of post-menopausal troubles. GMS Health Technol Assess. 2012;8:Doc03. doi: 10.3205/hta000101. Epub 2012 May 7
  17. Percutaneous progesterone delivery via cream or gel application in postmenopausal women: a randomized cross-over study of progesterone levels in serum, whole blood, saliva, and capillary blood. Du J, SanchezP, Kim L et al
  18. Bioactivations of Phytoestrogens: intestinal bacteria and health. Landete J, Arques J, Medina M et al
  19. Villiers d T, Panay N, Cambacciani M. Updated 2013 International Menopause Society recommendations on menopausal hormone therapy and preventive strategies for midlife health. Climacteric 2013; 16.316-337

(21stemmen, gemiddeld: 3,57 van de 5)

Loading...

22
Reageer op dit artikel

avatar
14 Comment threads
8 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
14 Comment authors
ChantalDianaAntoniaSandraLaura Recent comment authors
  Subscribe  
nieuwste oudste meest gestemd
Abonneren op
Jeannette
Gast
Jeannette

Vraag: kan je ook chlorella en DIM tabletten innemen als aanvulling?

Iris
Gast

Vanaf december 2015 word ik (41 jaar) behandeld voor borstkanker. Gelukkig zit het grootste deel van het traject erop en kan ik positief naar de toekomst kijken. Er is onderzocht dat ik een hormoongevoelige tumor had (deze is door de chemotherapie en operatie verdwenen!). Over niet al te lange tijd moet ik daarom starten met hormoontherapie. Ik heb zelf het gevoel dat hier veel nadelen aan zitten en vraag me af of hiervoor alternatieven zijn. Ik krijg (als het goed is) het middel Tamoxifen voor de komende 5 tot 7 jaar! Mijn concrete vraag is of er een alternatief is… Lees verder »

Gerda Tol-van Dijk
Gast

Beste Iris,

Lastig te zeggen of er een alternatief is. Er zijn artsen die regulier en alternatief combineren en er zijn veel mensen die regulier combineren met een supergezonde leefstijl zoals de Hormoonfactor. Op die manier maak je het lichaam sterker om de gevolgen van de behandelingen op te vangen. Lees op deze site ook de blogs van Ralph over kanker en die van Jeanette Moors over borstkanker eens.

M.vr.gr.
Gerda Tol-van Dijk
http://www.primabalans.nl

Sara
Gast
Sara

Hi, ik ben een jonge vrouw en mijn oestrogeendominantie is vrij hoog, dit is zowel te zien in mijn bloeduitslagen als mijn hoge libido en het feit dat ik heel snel afval (ik weet dat dit niet gebruikelijk is), maar een dikke buik blijf behouden. Om deze reden wil ik anti-oestrogeen supplementen slikken. Mijn vraag is, of dat een goede oplossing is voor mij is of dien ik juist ”de pil” te slikken en na een tijd probeer te stoppen, zodat mijn lichaam zich zelf balanceert qua de oestrogeendominantie. En er is mij ook gewezen op dat ik testosteron kan… Lees verder »

Gerda Tol-van Dijk
Gast

Hallo Sara,

Om je oestrogeendominantie te verminderen hoef je niet directt aan de supplementen of hormonen. De pil (synthetische hormonen) is zeker geen oplossing omdat deze juist oestrogeendominantie veroorzaakt. Begin eens met leven volgens de Hormoonfactor. Deze methode brengt je hormonen in balans. Daarnaast is het goed om naar xeno-oestrogenen te kijken. Gebruik je die veel?

M.vr.gr.
Gerda Tol-van Dijk
http://www.primabalans.nl

Fay
Gast
Fay

Ik ben 10 maanden geleden accuut in de overgang gekomen doordat mijn eierstokken verwijderd zijn. Ik kreeg erg veel last van opvliegers en ben toen eerst soja en zilverkaars gaan gebruiken en vanwege depressies sinds 2 maanden ook 2 mg estradiol per dag.

Ik heb dus geen hormoonfluctuaties zoals bij iemand die natuurlijk in de overgang komt, want mijn eigen hormoonproductie is van de een op de andere dag gestopt. Hoe zit het in een situatie als deze met de kans op oestrogeendominantie en wat kan ik het beste doen?

Laura
Gast
Laura

Ik ben een vrouw van 32 jaar en heb veel ongewenst haargroei op mijn kin.. zou het kunnen zijn als ik ga leven volgens de Hormoonfactor dit minder kan gaan worden? Ik heb namelijk alles al geprobeerd maar nog nooit over mijn eet stijl nagedacht…

Gerda Tol-van Dijk
Gast

Hallo Laura,

Dan zou ik dat zeker gaan doen. Ik heb er, in mijn praktijk, al heel veel mensen van op zien knappen.

Succes!

Sylvie
Gast
Sylvie

Hallo, ik heb alle boeken gelezen en voor zover ik nu begrepen heb is het belangrijk om oestrogeen en progesteron te balanceren. Ik heb ook begrepen dat je met voeding wel wat kan bereiken om oestrogeen niveau naar beneden te halen maar dat de lijst met voeding heel beperkt is om progesteron te boosten. Mijn vraag is nu hoe dat eigenlijk zit met vrouwen die pil of spiraal hebben want met een spiraal heb je toch kleine hoeveelheden progesteron die continu afgegeven worden. Is hun progesteron niveau dan beter mits je oestrogeen kan verlagen?

Gerda van Dijk
Gast

Hallo Sylvie,

In de pil en spiraal zit een synthetische vorm van progesteron, progestageen. Deze heeft niet dezelfde eigenschappen als lichaamseigen progesteron. Let ook op stress en xeno-oestrogenen.

M.vr.gr.
Gerda Tol-van Dijk
http://www.primabalans.nl

trackback

[…] Oestrogeendominantie […]

Grady
Gast
Grady

Beste Ralph, ik ben 57 jaar en heb 5 jaar geleden n spiraaltje laten plaatsen om de perikelen van de overgang te beperken , dat type geeft bepaalde hormonen af en ik moet zeggen: het hielp.
Nu is dat spiraaltje eruit en ben chagrijnig,boos en emotioneel. Waardoor ik twijfel of ik niet weer n spiraaltje zal laten plaatsen.
kan ik die moodschommelingen met voeding of eventueel supplementen ondervangen?
Ik eet natuurlijk eten ( dus geen kant en klare rotzooi) en zo min mogelijk koolhydraten.
M’n grote zonde is af en toe iets superzoets te eten (suikerverslaafd, zeg maar)

Nees
Gast
Nees

Hallo, Ik heb bijna een jaar geleden de mirena laten verwijderen omdat ik zwaar veel klachten had…had zelfs geen zin meer in het leven… Momenteel gebruik ik geen hormonen. Nu bijna 1 jaar later is mijn hormoonhuishouding nog steeds niet goed..ik ben wel vrolijker maar af en toe heb ik hele pijnlijke gezwollen borsten en paar weken later zijn het net theezakjes, ik heb last van obstipatie en dan weer diarree en ik wordt steeds zwaarder… Ik eet gezond en weinig, en sinds kort sport ik ook maar ik kom alleen maar aan! Mijn menstruatie is gewoon normaal Ik weet… Lees verder »

Gerda van Dijk
Gast

Beste Nees,

Jouw klachten zijn te gecompliceerd om hier even een kort advies te geven. Ik adviseer je om een trainer Hormoonfactor te bezoeken, die kan verder kijken met je. http://www.hormoonfactortrainer.nl

M.vr.gr.
Gerda van Dijk
http://www.primabalans.nl

Laura
Gast
Laura

Beste lezer, Ongeveer een paar weken geleden heb ik het boek Het hormoonbalans dieet van Ralph Moorman aangeschaft en als ik het in een woord moet samenvatten – FANTASTISCH! Dankzij dat boek ben ik nu bewust van mijn lichaam, voeding en de boodschappen natuurlijk. Nu ben ik van plan om het tweede boek van Ralph aan te schaffen, namelijk De hormoonfactor. Ik zou daarom graag een vraag willen stellen met betrekking tot mijn eigen situatie, zodat ik weet waar ik me moet focussen tijdens het lezen van het boek. Ik ben een 22 jarige vrouw met een hoge FSH-waarde. Volgens… Lees verder »

Sandra
Gast
Sandra

Hoi,
Is het nu wel of niet oké om peulvruchten te eten?

Gerda van Dijk
Gast
Gerda van Dijk

Het is prima om peulvruchten te eten maar niet iedere dag. Wissel dus veel af.

Antonia
Gast
Antonia

Ik lees precies al mijn klachten bij de symptomen, mijn arts doet er inderdaad weinig mee dus ik ben inmiddels zelf hard aan het werk( heb je boek, ben alleen geen grote eter en dus is het soms moeilijk met het dieet) zit zo snel vol.. maar ik zet door!probeer mijn stress om te buigen naar positieve energie, maaar David moeilijk. Sporten helpt!

Diana
Gast
Diana

Doordat ik gediagnosticeerd ben met endometriose moet ik de anticonceptie pil slikken. Ik heb meerdere malen getracht te stoppen, omdat ik veel last ervaar van angstklachten die naar mijn idee samen hangen met de pil. Zonder pil gaat het telkens een paar maanden prima, totdat mijn cyclus echt op gang komt en ik van de angst tegen het plafond zit. Dus de pil is een noodzaak; voor de endometriose en om de angst te beheersen. Die is er dus wel met de pil, maar minder heftig. Stoppen is dus niet van toepassing. Maar heeft het dan voor mij zin om… Lees verder »

Gerda van Dijk
Gast
Gerda van Dijk

Dat heeft altijd zin, Diana!

Chantal
Gast
Chantal

Hallo,

Ik heb de boeken gelezen en overweeg nu om een aantal frequent gebruikte plastic items uit de keuken te bannen en daar een alternatief voor aan te schaffen. Onder een van de andere blogs heb ik reeds gelezen dat RVS een prima oplossing is. Omdat ik ook veel onderweg ben en niet altijd een ‘logge’ fles of beker in mijn tas wil hebben, vraag ik me af hoe jullie naar siliconen kijken?
Daarvan zijn er ‘opvouwbare bekers te krijgen die ik makkelijk kan meenemen.

Gerda van Dijk
Gast
Gerda van Dijk

Hallo Chantal,

Siliconen bevatten xeno-oestrogenen, dat kun je dus beter niet doen. Kijk eens of je BPA-vrije producten kunt vinden.

Gratis startpakket

Meld je aan voor mijn 2-wekelijkse inspiratiemail - voor minder klachten, meer energie en nog een mooi lijf ook - en ontvang ook het gratis startpakket.

-> Meld je aan

Direct aan de slag

Wij stappen in op de plek waar jij op dit moment staat. Zelf aan de slag met onze boeken? Online begeleiding van ons? Of liever 1 op 1 afspreken met een collega van Ralph in de buurt?

-> Bekijk onze producten

Gezonder ontbijten? Haal het glutenvrije broodje van YAM!

Gezonde kant en klaar maaltijden? Probeer het met KOOC!

Lees vorig bericht:
Ziekte van Bechterew oplossen -deel 2- | Hormoonfactor ervaringen

Jeroen van Deelen: "Ik hoop hiermee een interessante en inspirerende update geschreven te hebben. Er is altijd wederzijds van elkaar...

Sluiten