bijnier

Aandoeningen van de bijnier: symptomen en oorzaken

Wat is een bijnier, de functie van deze klier én welke aandoeningen kan je krijgen wanneer er iets mis is met de deze klier? Allen vragen waar in dit artikel duidelijk antwoord op gegeven wordt.

Betekenis

Wat is een bijnier?

De bijnier is een kleine klier op de nier die een heel scala aan hormonen produceert. Als je kijkt naar de anatomie van de bijnier dan zijn twee aparte gebieden te herkennen.

  1. De binnenkant, ook wel bijniermerg genoemd. Het merg produceert de hormonen adrenaline en noradrenaline.
  2. De buitenkant, ook wel bijnierschors genoemd. De schors zorgt voor de aanmaak van een reeks aan bijnierschorshormonen zoals pregnenelone, DHEA, cortisol, en aldosteron. In kleine hoeveelheden maakt het ook geslachtshormonen aan zoals testosteron, oestrogeen en progesteron.

Hoe werkt het bijniermerg en -schors?

Het bijniermerg

Staat niet onder controle van de hypofyse maar wordt rechtstreeks aangestuurd door de hypothalamus die elektrische signalen via het ruggenmerg verstuurd om zo snel mogelijk adrenaline en noradrenaline aan te kunnen maken.

Als dit signaal ook nog de hypofyse en bloedbaan in haar route zo opnemen, dan zou dit kostbare tijd kosten die er in een vecht- of vluchtsituatie niet is.

De bijnierschors

Wordt wel aangestuurd door de hypothalamus en hypofyse samen. De hypothalamus maakt het hormoon CRH (corticosteroid releasing hormone) aan om de hypofyse te stimuleren om ACTH (adrenocotropic hormone) te produceren. ACTH zet de bijnierschors aan het werk om bijnierschorshormonen aan te maken.

De route die gevolgd wordt om bijnierschorshormonen aan te maken heet ook wel de HPA-as. De H staat hierbij voor hypothalamus, de P voor pituitary (hypofyse) en de A voor adrenals (bijnieren). De HPA-as route en de aanmaak van schorshormonen kost uiteraard meer tijd dan de bijniermerghormonen (adrenaline en noradrenaline). Adrenaline wordt ook wel direct aangemaakt in zenuweinden waar het functioneert als neurotransmitter om het lichaam paraat te maken voor snelle actie.

Waar zitten de bijnieren?

De bijnieren zijn kleine hormoonklieren die zich bevinden op de nieren.

Op onderstaande afbeelding kan je de locatie zien:

Functie bijnier

Functie bijniermerg:

De functie van het bijniermerg is het acute reageren in een noodsituatie en ligt ook wel aan de basis van de vecht of vlucht reactie (fight or flight, met als alternatief freeze or flock, oftewel bevriezen of samenscholen). De hormonen die het bijniermerg aanmaakt zijn adrenaline (epinephrine) en noradrenaline (norepinephrine). Zij hebben de volgende functies:

  • Adrenaline:

Versnellen van de ademhaling, verhogen van de hartslag, bloedsuiker en bloeddruk, stimuleren van de bloedstroom naar spieren en hersenen, verminderen van de bloedstroom naar de darmen, verwijden van de pupillen, verhogen van de alertheid, aanscherpen geheugen, verhogen bloedstolling als bescherming bij verwondingen

  • Noradrenaline:

Heeft ongeveer dezelfde functies als adrenaline, maar vertoont een verschil in de skeletspieren. In tegenstelling tot adrenaline zorgt noradrenaline hier voor vaatvernauwing.

Functie bijnierschors:

De functie van de bijnierschors is zeer divers, omdat er allerlei verschillende hormonen aangemaakt worden uit cholesterol.

De bijnierschorshormonen en geslachtshormonen worden beiden gemaakt uit cholesterol en worden ook wel steroïdhormonen genoemd.

Wat zeer interessant is dat het ene bijnierschorshormoon een tegengestelde functie kan hebben aan een ander hormoon van de bijnierschors. Zo maak dit deel van de bijnier een afbraakhormoon cortisol dat energie vrijmaakt in een situatie van stress of lage bloedsuiker, terwijl de bijnierschors ook een herstelhormoon testosteron aan kan maken.

De hoofdfuncties van de bijnier hebben echter met het anticiperen op stress te maken. De aanmaak van de geslachtshormonen die hier plaats vindt is echter maar een zeer kleine hoeveelheid in vergelijking tot de aanmaak in de geslachtsklieren (met uitzondering van progesteron na de overgang). Zo kunnen bijnierhormonen niet compenseren voor slecht functionerend geslachtsklieren.

De functies van de bijnierschorshormonen op een rij:

  • Pregnenelone: Zorgt voor het aanscherpen van het geheugen en dient vaak als prohormoon om in andere hormonen omgezet te worden.
  • Aldosteron: Zorgt voor het opnemen van natrium uit de voorurine en werkt dus bloeddruk verhogend (verhoging natrium-kalium verhouding in het bloed).
  • Cortisol: Zorgt voor het verhogen van de bloedsuiker, remt ontstekingen en zorgt ervoor dat we fit ontwaken (ontstekingsremmer, denk aan medicatie met cortisonen)
  • DHEA (s): Is een prohormoon dat omgezet kan worden in geslachtshormonen, is een antagonist van cortisol (tegenhanger), heeft een functie in de hersenen en lijkt depressies tegen te gaan, heeft een licht androgeen effect bij vrouwen.
  • Progesteron: Zorgt voor het rijpen van het baarmoederslijmvlies voor een goede innesteling van de eicel, belangrijke functie bij het in stand houden van de zwangerschap, verhoogt de lichaamstemperatuur een klein beetje, maakt rustig, stimuleer de aanmaak van botweefsel.
  • Oestrogeen: Stimuleert de groei van het baarmoederslijmvlies en de borsten, maakt vrouwelijk, maakt de vaginawand soepel, draagt bij aan het vrouwelijke libido, maakt de baarmoederholte beter doorlaatbaar voor zaadcellen, remt de afbraak van botweefsel, houdt de huid stevig.
  • Testosteron: Stimuleert spiergroei, maakt mannelijk, zorgt voor meer lichaamsbeharing, stimuleert de zin in seks, zorgt voor meer talgaanmaak in de huid.

Klachten & symptomen

Problemen met de bijnier kunnen meerdere oorzaken hebben. Zo zijn er:

1. Bijnieruitputting

Dit is geen medische aandoening, maar een leefstijlonderwerp. Door chronische stress kunnen de bijnieren als het ware overbelast raken. Als gevolg hiervan anticiperen deze klieren niet goed meer op stressprikkels en kunnen zij ook de overige functies (zoals op het gebied van dagritme) niet optimaal weer uitvoeren.

Bijnieruitputting komt zeer veer voor maar kan niet in het reguliere medische circuit worden onderkend. Vaak worden de klachten door de arts als niet medisch en dus psychisch of psychosomatisch bestempeld, terwijl met het aanpassen van leefstijl en stress coaching of stresscounceling hier veel winst valt te behalen.

Meer info: Bijnieruitputting: symptomen, oorzaken en oplossingen.

2. Ziekte van Addison (bijnierschorsinsufficiëntie)

Dit is meestal een auto-immuunziekte (Addison) waarbij het eigen immuunsysteem de bijnieren als vijand ziet en aanvalt. Hierdoor valt de functie hiervan gedeeltelijk of bijna in zijn geheel uit. Veel bijnierhormonen zijn cruciaal voor ons functioneren en overleven. De meest gevaarlijke situatie is Addison crisis waarbij er zo snel mogelijk medisch ingegrepen dient te worden.

Bijnierhormonen zoals cortisol en aldosteron worden dan als medicijn toegediend en moeten door de patiënt ingenomen blijven worden. Bijnier insufficiëntie kan ook ontstaan door een probleem in de hypofyse waardoor de bijnier onvoldoende gestimuleerd wordt om bijnierschorshormonen te maken. Vaak ontstaat na een sterke kuur van corticosteroïden zoals hydrocortison of prednison ook een tijdelijke onderfunctie van de bijnieren.

3. Ziekte van Cushing

Deze ziekte kan ontstaan waarbij er te veel bijnierhormonen worden aangemaakt (of toegediend zoals prednisonkuren). Meestal is de oorzaak hiervan een (meestal goedaardig) gezwel op de hypofyse die hierdoor teveel bijnierschors stimulerend hormoon (ACTH) produceert. De oorzaak kan ook een bijnier-adenoom of bijnierincidentaloom zijn die ter plaatse de productie van bijnierhormonen te veel stimuleert.

Een zware onderfunctie van de bijnierschors (ziekte van Addison, bijnierinsufficiëntie), een net tekort schietende bijnierwerking (bijnieruitputting), of juist een teveel aan bijnierhormonen (hoge stress en ziekte van Cushing) kunnen tot allerlei klachten en symptomen leiden. Als je de functie van de bijnierschorshormonen goed begrijpt dan zijn de klachten bij bijnierproblemen goed te begrijpen.

Testen bijnierhormonen

Bloedtest/ urine meten

In het reguliere medische circuit worden verschillende soorten bloedtesten gedaan om de ziekte van Addison, bijnierschors insufficiëntie en ziekte van Cushing aan te tonen. In deze bloedtest wordt uiteraard gekeken naar de bloedwaardes van de bijnierhormonen en/of hypofysehormonen zoals cortisol en ACTH zonder behandeling, maar er worden ook protocollen uitgevoerd om de bijnier (of hypofyse) onder “dwang” te stimuleren om hormonen aan te maken om te kijken of de bijnier hier op reageert zoals het hoort.

Soms wordt cortisol ook in de 24-uurs urine gemeten.

Normaalgesproken zal een arts niet kijken naar bijnieruitputting in het bloedonderzoek, omdat daar doorgaans geen protocol en remedie voor is bij dit specialisme.

Speekseltest

Natuurartsen en andere therapeuten die testen afnemen sporen bijnieruitputting op met een test van het dagprofiel cortisol in het speeksel. Hierbij kun je zelf op meerdere tijdstippen van de dag speekselmonsters afnemen en deze opsturen naar het lab.

  • Als er geen bijnieruitputting is en de bijnieren dus niet overbelast zijn zal er in de morgen een piek te zien zijn in de cortisolwaarde. Gedurende de dag zal deze afnemen tot het niveau in de avond zeer laag is.
  • Bij bijnieruitputting is het niveau in de ochtend vaak te laag en in de avond te hoog, een verstoorde cortisolcurve dus.

Zelftest

Er bestaat ook een zelftest die je kunt doen om een symptoom van bijnieruitputting op te sporen, namelijk de pupiltest. Door een lichtbron in je oog te schijnen kun je de reactie van de pupil bekijken. Normaalgesproken zal de pupil onder invloed van dit licht snel samentrekken en dit vasthouden. Bij “zware” bijnieruitputting kun je zien dat de pupil dit minder dan vier seconden maar kan volhouden en vervolgens hier moeite mee gaat krijgen en de neiging heeft te vergroten. Logischerwijs heeft hier het symptoom “moeite in scherp licht te kijken” hier haar oorsprong.

Behandeling bijnierklachten

De behandeling van medische bijnierproblemen zoals Cushing, Addison en bijnierinsufficiëntie is een taak voor de arts in het ziekenhuis. Complementair is het prima om te werken met De hormoonfactor leefstijl adviezen.

Bijnieruitputting is vooral een leefstijl onderwerp en kan verminderen of opgelost worden door De hormoonfactor.

Regulier medische circuit vs leefstijl specialisten

De meest uiteenlopende klachten waar ik mensen mee geholpen heb hebben te maken met het niet optimaal functioneren van de bijnieren. Het is van belang te beseffen dat in de medische circuit anders tegen de bijnier aangekeken wordt dan in de wereld van leefstijl interventies.

Zo kent de (regulier geschoolde) arts alleen de medische problemen zoals de ziekte van Addison (bijnier-insufficiëntie, te lage productie van bijnierhormonen) en de ziekte van Cushing (te hoge productie van bijnierhormonen).

Buiten het reguliere medische circuit wordt vaak gesproken over bijnieruitputting, een term die onder andere bekendheid heeft gekregen door het boek Bijnieruitputting van Dr. James Wilson als opvolger van de onbekendere term niet-Addison hypoadrenia.

Bij bijnieruitputting is er niets medisch aan de hand met de bijnierschors, maar zijn deze overbelast. Dit zorgt ervoor dat de bijnieren niet optimaal anticiperen op stressoren en een verstoord dagritme geven.

Doordat de termen bijnieruitputting en bijnier-insufficiëntie of ziekte van Addison soms verkeerd gebruikt of begrepen worden ontstaan er veel misverstanden. In de opleidingen tot arts wordt bijnieruitputting niet behandeld. Dit is ook logisch, omdat het niet om een medisch probleem gaat waar de arts iets mee kan.

Toch zou het mooi zijn als hier een brug geslagen kon worden. Wat mij betreft hebben te veel mensen met bijnieruitputting te kampen, zonder dat iemand hen hierop wijst en/of doorstuurt naar de juiste leefstijl specialist (natuurarts, stress counselor, life coach, mental coach).

Ir. Ralph Moorman

Chan S., Debono M., Replication of cortisol circadian rhythm: new advances in hydrocortisone replacement therapy, Ther Adv Endocrinol Metab. 2010 Jun; 1(3): 129–138.

Meer informatie:

(18stemmen, gemiddeld: 4,06 van de 5)

Laden...

Abonneer
Laat het weten als er
guest
13 Reacties
Oudste
Nieuwste Meest gestemd
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties
Frank Janssen
Frank Janssen
2 jaren geleden

Duidelijk!

Denise
Denise
2 jaren geleden

Goede uitleg! Inspirerend

Marion van den Berge
Marion van den Berge
2 jaren geleden

Dag, ik wil graag iets vragen. Ik ben 57 jaar, heb normaliter een actief leven; werk fulltime, wandel veel en heb een sociaal prima leven. 2 maanden geleden dacht ik ziek te worden, had het warm/ koud, maar het zette niet door en ik voelde me steeds niet lekker. Uiteindelijk naar de huisarts; bloeddruk van 82/ 186. Ik kreeg een bloeddrukverlagend middel, maal bleef me niet goed voelen. Bloedwaarden, urine, cardiologische onderzoeken; er kwam niets uit. Cholesterol iets te hoog, ik ben naar een dietist gegaan en heb mijn dieet iets aangepast. ( ben niet te zwaar) . Daarna nog… Lees verder »

Gerda van Dijk
Gerda van Dijk
Antwoord aan  Marion van den Berge
2 jaren geleden

Beste Marion,

Dit kan zeker aan je bijnieren liggen. In de bijnieren wordt ook aldosteron gemaakt, een hormoon dat betrokken is bij de bloeddruk. Als gevolg van cortisolschommelingen kan de schildklier trager gaan werken. Hierdoor kan het cholesterol ook veranderen. De sleutel ligt dus bij het aanpakken van de bijnierproblemen.

Gijs
Gijs
2 jaren geleden

Ik word wasrschijnlijk negin juni geopereerd, komt na de operatie mijn libido en potentie weer op orde?deze is op het moment erg laag en gebruik een lage dosis viagra

Tamara
Tamara
2 jaren geleden

Ik heb zwaar uitgeputte bijnieren door PTSS/angststoornis
De afgelopen tijd heb ik mega veel stress gehad tot het punt dat ik totaal niet meer kon ontspannen. Daarnaast heb ik een vieze, zure, bittere smaak in mn mond gekregen. De huisarts heeft me maagzuurremmers gegeven. Ik ben daarmee gestopt en ben begonnen met hcl Betaine. Als ik de test daarvoor doe krijg ik inderdaad pas symptomen nadat ik 5 pillen neem. Hebben jullie een idee/tips?

Gerda van Dijk
Gerda van Dijk
Antwoord aan  Tamara
2 jaren geleden

Stress aanpakken en evt. spijsverteringsenzymen.

Odet de vuyst
Odet de vuyst
2 jaren geleden

Top artikel !

Hanneke
Hanneke
7 maanden geleden

Hallo, al een paar maanden sukkel met mijn gezondheid! Mijn nierfunctie was wat te laag dit loopt wel weer wat op. Ik heb flank pijn, maar ook pijn onder mijn ribben bij mijn rug! Als ik iets inspannend doe sporten (ben ik nu mee gestopt) maar ook andere inspannende dingen ben ik kapot! Als ik nu in mijn periode zit dan ben ik nog meer moe dan ik eerder was! Ik val niet af! Heb van alles geprobeerd! Ik heb drukke jaren gehad en ook overspannen/ burn out gehad! Kunnen deze klachten met mij bijnieren te maken hebben?

Gerda van Dijk
Gerda van Dijk
Antwoord aan  Hanneke
7 maanden geleden

Beste Hanneke,

Lastig om met zo weinig informatie te zeggen wat het kan zijn. De bijnieren zijn aparte organen dus als er iets niet goed gaat in de nier, hoeft dat niets te zeggen over de bijnieren. Ga eens langs een deskundige op dit gebied bv. trainer Hormoonfactor of orthomoleculair therapeut/arts.

ciska
ciska
5 maanden geleden

ik heb een vraag uit onder zoek is gebleken dat me bijnieren iets te groot zijn ken dat kwast in moet verder onderzoeken voor hebben maar stel dat het niet goed ken dan de bijnieren behandelt worden

Yvonne Mous
Yvonne Mous
2 maanden geleden

Kunnen deze uitslagen betrekking hebben op bijnieruitputting?( 24 uurs urine opvang) Vlgns de nefroloog kloppen de waardes niet aangezien het in het bloed goed was ., lab fout zegt hij.
Ik heb gevraagd om een nwe urine test.
Met Vr gr

D5F7CB76-8EF6-4C50-9D88-CAE51E6BF332.png
H . De Jong
H . De Jong
1 maand geleden

Ik heb de ziektegeval Addison en eet al bijna 2 jaar eerst streng koolhydraatarm, nu verwen ik me zelf 1 dag in de week met wel eens iets lekkers of een gewoon broodje.
Na onlangs een heupoperatie en daarbij een hoge dosis Hydrocortison ben ik 3 kg gegroeid en krijg ik het niet meer naar beneden.
Hebt u een eetadvies voor mij?
H. De Jong