DHEA is een hormoon uit de bijnieren dat het lichaam gebruikt als grondstof voor onder meer testosteron en oestrogeen. De aanmaak daalt sterk met de leeftijd. Een tekort wordt in verband gebracht met minder energie, een lager libido en meer buikvet. DHEA-suppletie is in Nederland alleen op recept verkrijgbaar en hoort bij een arts thuis. Het wetenschappelijk bewijs voor het nut ervan is nog beperkt.
Wat is het DHEA hormoon?
DHEA is een voorloper van onze geslachtshormonen en staat voor dehydro-epiandrosteron (ook wel prasteron). DHEA wordt wel gezien als een tegenhanger van cortisol. Waar cortisol afbreekt, werkt DHEA meer opbouwend.
Waar wordt DHEA gemaakt?
De bijnieren (bijnierschors) en geslachtsklieren maken DHEA van cholesterol en dit is het meest voorkomende steroïdhormoon in je bloed. Het dient als grondstof voor tal van andere hormonen. Het wordt bijvoorbeeld via een reeks tussenstappen omgebouwd tot testosteron en oestrogeen. De afname van deze hormonale grondstof heeft daarom consequenties voor een hele reeks hormonen. In het bloed komt DHEA vooral voor in een gebonden vorm, namelijk DHEA-sulfaat (DHEA-S). Dat is de waarde die bij bloedonderzoek meestal wordt gemeten.
Wat is de functie van dit hormoon?
Het aanvankelijke enthousiasme over dit hormoon in de jaren negentig is de laatste jaren wat gedoofd, omdat de aanvankelijk hoge verwachtingen niet helemaal zijn waargemaakt door latere experimenten.
In onderzoek wordt DHEA in verband gebracht met de volgende effecten. Niet alle effecten zijn even sterk onderbouwd:
- Dient als bron voor de aanmaak van geslachtshormonen (zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtshormonen)
- Kan het libido en de vruchtbaarheid van vrouwen verbeteren
- Kan geheugen en denkvermogen ondersteunen
- Kan depressieve gevoelens verminderen
- Kan helpen bij het tegengaan van osteoporose
- Kan een licht androgene (vermannelijkende) werking hebben
- Kan de hoeveelheid buikvet doen afnemen
- Wordt in verband gebracht met een gezond hart en gezonde bloedvaten
- Speelt een rol bij het afweersysteem
- Verbetert de huid (het wordt daarom ook in crèmes verwerkt)
- Vermeerdert spiermassa (sommige bodybuilders slikken megadoses, wat niet zonder risico is)
- Is een tegenwicht voor cortisol.
Wanneer kan je het DHEA-hormoon gebruiken?
DHEA wordt door (anti-aging) artsen voorgeschreven bij een DHEA-tekort en verschillende symptomen. Ook bij vrouwen met bijnierschorsinsufficiëntie, zoals de ziekte van Addison, kan een arts DHEA overwegen. Daarnaast bestaat er een vaginale zetpil met DHEA (prasteron) tegen een droge vagina na de overgang.
Uiteraard wordt een lagere dosering gebruikt bij vrouwen, omdat het ook deels omgezet kan worden naar testosteron, wat bij een te veel een androgene werking kan geven. Dit kan in dat geval soms zelfs leiden tot een vette huid met acne, mannelijke beharing en haaruitval in mannelijk patroon (alopecia androgenetica). De wetenschappelijke onderbouwing van het nut van de behandeling is echter nog vrij dun.(1)
Ten opzichte van je twintigste is dit hormoon op je veertigste gehalveerd, terwijl er op je 65e slechts 10 tot 20 procent van je hoogste jeugdige peil resteert. De aanmaak van dit hormoon daalt zo consequent, dat de DHEA-spiegel wel wordt gezien als een biomarker voor je biologische leeftijd.
Vanaf je veertigste is je DHEA-spiegel vrijwel altijd onder jeugdig peil gezakt. Of suppletie dan zinvol is, bespreek je met een arts die je klachten en bloedwaarden kan beoordelen. Terwijl dit hormoon in de VS vrij verkrijgbaar is, kun je het in Nederland alleen op recept bij een apotheek kopen. Koop DHEA niet zonder recept via internet.
Bijwerkingen en voorzorg
Mogelijke bijwerkingen zijn vooral het gevolg van een te hoge dosis: een vette huid, acne, ongewenste haargroei en haaruitval, vooral bij vrouwen. DHEA is niet geschikt bij hormoongevoelige vormen van kanker, zoals bepaalde soorten borst- of prostaatkanker. Voor sporters is het bovendien een verboden middel volgens de dopingregels.
Wat zijn symptomen van te weinig DHEA?
Wanneer je te weinig DHEA produceert door bijvoorbeeld ouder worden (ouderdom) of chronische stress, dan kan dit allerlei symptomen geven. De meest bekende symptomen zijn:
- Minder goed functioneren van het geheugen en de hersenen (minder scherp zijn en mentaal moe)
- Meer vet op de buik vasthouden (abdominale vetverdeling)
- Depressieve (sombere) gevoelens
- Laag libido bij vrouwen
- Klachten van chronische stress of een overbelast stresssysteem (burn-out).
Andere oorzaken van een lage DHEA-S-waarde zijn bijnierschorsinsufficiëntie (zoals de ziekte van Addison), een probleem met de hypofyse en langdurig gebruik van prednison of andere corticosteroïden. Omdat deze klachten ook veel andere oorzaken kunnen hebben, is het verstandig een lage waarde door een arts te laten beoordelen. Normaalwaarden voor DHEA-S verschillen sterk per leeftijd en geslacht; kijk naar de waarden op je eigen uitslag.
Wat zijn symptomen van te veel DHEA?
Als er te veel DHEA wordt ingenomen als supplement of als het te hoog is vanwege een andere oorzaak zoals PMOS zullen vrouwen de meeste bijwerkingen ervaren. Dit komt omdat vrouwen veel minder mannelijke en andere androgene hormonen aanmaken dan mannen waardoor het effect van een verhoging beter merkbaar is. Voorbeelden van symptomen bij vrouwen met een te hoog gehalte van DHEA in het bloed zijn:
- Snorgroei
- Vette huid
- Acne
- Meer lichaamsbeharing.(2)
- Haaruitval in mannelijk patroon ofwel mannelijke kaalheid indien hier aanleg voor is
Een sterk verhoogde DHEA-S-waarde zonder supplementgebruik moet altijd verder onderzocht worden. Zelden zit er een aangeboren bijnierstoornis of een bijniergezwel achter.
Wat kun je zelf doen voor je DHEA?
Met je leefstijl kun je je hormoonhuishouding als geheel ondersteunen: voldoende slapen, langdurige stress verminderen, krachttraining doen en een gezond gewicht houden. Chronische stress en hoog cortisol gaan vaak samen met een lagere DHEA-spiegel.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen DHEA en DHEA-S?
DHEA-S (DHEA-sulfaat) is de vorm waarin DHEA vooral in het bloed voorkomt. Die waarde wordt meestal gemeten.
Kan ik DHEA zonder recept kopen?
In Nederland is DHEA alleen op recept verkrijgbaar bij de apotheek.
Wat doet DHEA bij vrouwen?
Bij vrouwen komt een groot deel van het testosteron uit DHEA. Het speelt zo een rol bij libido, energie en spieren. Te veel DHEA kan bij vrouwen acne en ongewenste haargroei geven.
Helpt DHEA bij afvallen?
In een enkel onderzoek verloren oudere mannen wat buikvet, maar het effect was klein. DHEA is geen afslankmiddel.

