Hormonen zijn de boodschappers van je lichaam. Ze worden gemaakt in hormoonklieren en via het bloed naar de plek gebracht waar ze hun werk doen. Daar regelen ze bijna alles, van je stofwisseling, groei en vruchtbaarheid tot je stemming, slaap, eetlust en reactie op stress. Een mens heeft tientallen verschillende hormonen, en vrouwen en mannen hebben grotendeels dezelfde, alleen in andere hoeveelheden. In deze blog lees je wat hormonen zijn, wat ze doen, welke hormonen er zijn en welke klachten kunnen ontstaan als ze uit balans raken.
Wat zijn hormonen?
Hormonen zijn organische signaalstoffen die in bepaalde klieren in zeer kleine hoeveelheden worden geproduceerd en door de bloedbaan worden vervoerd om op een andere plaats werkzaam te zijn. Het hormoonstelsel staat nauw in verbinding met het zenuwstelsel, met een belangrijke koppeling in de hersenen op het niveau van de hypothalamus en hypofyse. Het zenuwstelsel monitort de binnen- en buitenwereld en als ergens de balans verstoord wordt, zal het hormoonstelsel hierop reageren en de balans herstellen.
Simpel gezegd zijn hormonen boodschappers. Ze brengen een bericht van de ene plek in je lichaam naar de andere, bijvoorbeeld “maak meer energie vrij”, “ga groeien” of “word maar slaperig”.
De betekenis van het woord hormonen komt uit het Grieks en betekent ‘in beweging zetten’.
Waar worden hormonen gemaakt?
Hormonen worden gemaakt in de hormoonklieren. Dit zijn klieren zonder een afvoerbuis (ook wel; endocriene klieren genoemd). De hormoonklier bestaat uit kliercellen, die hun producten (de hormonen) rechtstreeks aan het bloed afgeven.
Tot de endocriene klieren behoren:
- De hypofyse (of het hersenaanhangsel)
- De bijschildklieren
- De schildklier
- De eilandjes van Langerhans
- De bijnieren
- De pijnappelklier (of epifyse)
- De eierstok of ovarium bij de vrouw en de zaadbal of testis bij de man.
Daarnaast maken ook andere organen hormonen, zoals de darmen, het vetweefsel, de nieren en het hart. Waar elke klier precies ligt en wat hij doet, lees je in de blog over de 7 hormoonklieren.
Wat doen hormonen?
Hormonen regelen een groot deel van wat er in je lichaam gebeurt, vaak zonder dat je het merkt. Ze zorgen onder meer voor deze processen.
- Groei en ontwikkeling, bijvoorbeeld in de puberteit
- De stofwisseling en de energiehuishouding
- De bloedsuikerspiegel
- De vruchtbaarheid, de menstruatiecyclus en de zwangerschap
- De reactie op stress, zoals vechten of vluchten
- Slapen en wakker worden, via het dag- en nachtritme
- Honger en verzadiging
- Je stemming, je zin in seks en je zelfvertrouwen
- De vochthuishouding, de bloeddruk en de lichaamstemperatuur
Hormonen werken langzamer dan zenuwen, maar hun effect houdt langer aan. Hoe een hormoon precies bij de juiste cel terechtkomt en die aan het werk zet, lees je in de blog over het hormoonstelsel (1)
Welke 2 soorten hormonen bestaan er?
Je kunt de hormoonklieren van de mens grofweg in twee groepen verdelen:
1) Een groep hormoonklieren waarvan de hormonen vooral de stofwisseling regelen of er nauw mee in verband staan. Voorbeelden zijn hormonen van de:
- Schildklier, onder andere thyroxine (T4): bevordert de celstofwisseling en daarmee de groei.
- Bijnier, onder andere adrenaline en cortisol: die bevorderen de omzetting van eiwitten en glycogeen in glucose.
- Eilandjes van Langerhans, die insuline en glucagon maken: die stimuleren de glycogeenopslag in de lever en de spieren of verhogen juist de bloedsuiker indien nodig.
2) Een groep hormoonklieren waarvan de hormonen een rol spelen bij de voortplanting en het geslacht van de mens. Voorbeelden zijn hormonen van:
- Het ovarium, onder andere oestrogeen: dat zorgt voor het ontstaan van de secundaire geslachtskenmerken en bevordert de groei van het baarmoederslijmvlies.
- De testis, onder andere testosteron: dat stimuleert de ontwikkeling van de secundaire geslachtskenmerken bij jongens en bevordert bovendien de rijping van de zaadcellen.
Hormonen kun je ook indelen naar hun bouw, bijvoorbeeld in eiwithormonen en steroïdhormonen. Dat lees je in de blog over het hormoonstelsel.
Welke hormonen zijn er?
Er zijn veel hormonen actief in het menselijk lichaam. Er zijn er tientallen bekend, en er worden er nog steeds nieuwe ontdekt. Vaak wordt een aantal van ruim vijftig genoemd. De meest dominante op een rij:
- Adrenaline
- Aldosteron
- Cortisol
- DHEA
- FSH
- Geslachtshormoon
- Ghreline
- Groeihormoon
- HCG
- Insuline
- Leptine
- LH
- Melatonine
- Noradrenaline
- Oestrogeen
- Oxytocine
- Pregnenolone
- Progesteron
- Prolactine
- Schildklierhormoon
- Serotonine
- Testosteron
- TSH
- T3
- T4
Vrouwelijke en mannelijke hormonen
Vrouwen en mannen hebben grotendeels dezelfde hormonen, maar in andere hoeveelheden. De belangrijkste vrouwelijke geslachtshormonen zijn oestrogeen en progesteron. Ze worden vooral in de eierstokken gemaakt en regelen de menstruatiecyclus, de vruchtbaarheid en de zwangerschap. Het belangrijkste mannelijke geslachtshormoon is testosteron, dat vooral in de teelballen wordt gemaakt. Maar vrouwen maken ook testosteron, en mannen ook oestrogeen. Het gaat om de juiste verhouding.
Geslachtshormonen zorgen in de puberteit voor de secundaire geslachtskenmerken. Bij meisjes zijn dat bijvoorbeeld borstgroei, bredere heupen en de eerste menstruatie. Bij jongens zijn dat bijvoorbeeld de baard, een lagere stem en meer spiermassa.
Meer lees je in de blogs over vrouwelijke hormonen en mannelijke hormonen.
Natuurlijke en bio-identieke hormonen
Met natuurlijke hormonen worden meestal de hormonen bedoeld die je lichaam zelf maakt. Bio-identieke hormonen worden in een laboratorium gemaakt, maar zijn precies gelijk aan die lichaamseigen hormonen. Ze worden bijvoorbeeld gebruikt bij hormoontherapie in de overgang. Daarnaast bestaan er synthetische hormonen, die net iets anders zijn opgebouwd, zoals de hormonen in de meeste anticonceptiepillen. Alle drie zijn alleen op recept verkrijgbaar en horen thuis bij een arts.
Hoe werkt het hormoonstelsel of de hormoonhuishouding?
Wanneer je op de button klikt kom je bij mijn uitleg uit over hoe natuurlijke hormonen door het lichaam vervoerd worden en hun werk doen. Ik doe dit aan de hand van het voorbeeld met geslachtshormonen.
Wat zijn de meest voorkomende klachten?
Een tekort of een teveel van het ene hormoon ten opzichte van het andere zorgt ervoor dat hormonen uit balans raken. Dat worden ook wel hormoonwisselingen of hormoonschommelingen genoemd. Als ze eenmaal ontregeld zijn, kunnen de meest uiteenlopende klachten ontstaan.
De twee meest bekende klachten zijn die rond de overgang of menopauze en die rond de zwangerschap en bevalling. Maar kijk eens naar onderstaande opsomming. Er zijn zoveel klachten gerelateerd aan hormonen.
Algemene klachten
Er zijn klachten die een link kunnen hebben met jouw hormoonsysteem. Enkele voorbeelden van klachten met hun oplossingen heb ik uitgewerkt in blogs:
- Acne vulgaris
- Anti-aging
- Burn-out (stress)/ Bijnieruitputting
- Candida
- Cellulite
- Darmklachten/ opgeblazen buik
- Depressie
- Diabetes
- Endometriose
- Energietekort en vermoeidheid
- Gastritis
- Haaruitval
- Hart- en vaatziekten
- Hoge en lage bloeddruk
- Huidproblemen
- Koolhydraatverslaving
- Maagklachten
- Mannelijke kaalheid
- Lipoedeem
- Ondergewicht
- Ontstekingen
- Overgewicht
- Tandvleesproblemen
- Voedingsintoleranties
Hormoonklachten
Iedere hormoonklier (hieronder vetgedrukt) heeft zijn eigen functie, klachten en symptomen. De belangrijkste heb ik voor je uitgewerkt (oorzaken, symptomen en oplossingen):
- Chronische schildklierontsteking
- Trage schildklier
- Te snelle schildklier
- Vergrote schildklier (struma)
- Ziekte van Hashimoto
- Ziekte van Graves
- Menopauze (overgang)
- Migraine
- Oestrogeendominantie / Progesteron tekort
- PMOS (voorheen PCOS) (last van niet of onregelmatig menstrueren)
- PMS (klachten vlak voor of tijdens de menstruatiecyclus)
- Zwangerschapsproblemen
Hoe kan je jouw hormonen in balans brengen?
Wanneer je een hormonale disbalans hebt kan je jouw leefstijl aanpassen met de Hormoonfactor-principes zoals eten volgens het hormoondieet, sporten met fitness of andere krachttrainingsvormen en stress beperken door bijvoorbeeld mental coaching en/of hormoonyoga. Wanneer je op de button klikt kom je op de blog waar ik je meer vertel over de Hormoonfactor-leefstijl. Hoe je merkt dat je hormonen uit balans zijn en welke stappen je zelf kunt zetten, lees je in de blog over hormonen in balans brengen.
In 2009 bracht ik het boek De hormoonfactor op de markt en dat werd ‘per toeval’ een bestseller. Ik was namelijk de eerste die iets schreef over de link tussen een gezonde levensstijl en ons hormoonstelsel. Voor die tijd werd een betere werking van onze hormonen alleen gelinkt aan hormoontherapie (medicijnen, hormoonzalf, -crème of -gel). Gelukkig is er ondertussen veel meer bekend over dit onderwerp en bestaan er ook bio-identieke hormonen die je onder begeleiding van artsen kunt laten toedienen. Maar, ga eerst zelf aan de slag met je leefstijl want op dit vlak valt al veel winst te behalen! Ondertussen heb ik ook een verdiepend boek voor de vrouw (hormoonbalans voor vrouwen) en voor de man (de testofactor) geschreven. Dat zijn boeken vol leefstijltips voor jouw specifieke klacht.
Mochten jouw leefstijlaanpassingen toch geen resultaat geven dan kan je contact opnemen met een Hormoonfactor leeftijlbegeleider bij jou in de buurt. Zij kunnen jou begeleiden en eventueel in samenwerking met een arts of hormoontherapeut jouw hormonen laten testen met een bloedonderzoek en meten wat er uit balans is. Samen maken jullie een succesvolle plan van aanpak. Heb je klachten die op een medisch probleem kunnen wijzen, ga dan altijd eerst naar je huisarts.
Veelgestelde vragen
Hoeveel hormonen heeft een mens?
Er zijn tientallen hormonen bekend, en er worden er nog steeds nieuwe ontdekt. Vaak wordt een aantal van ruim vijftig genoemd. Vrouwen en mannen hebben grotendeels dezelfde hormonen, maar in andere hoeveelheden.
Wat betekent hormonaal?
Hormonaal betekent dat iets met hormonen te maken heeft. Hormonale klachten zijn klachten die ontstaan doordat hormonen uit balans zijn, bijvoorbeeld rond de menstruatie of in de overgang.
Hoe ziet een hormoon eruit?
Een hormoon is een heel klein molecuul, veel te klein om met het blote oog of een gewone microscoop te zien. Sommige hormonen zijn kleine eiwitten, zoals insuline. Andere worden gemaakt van cholesterol, zoals oestrogeen en testosteron.
Kan een man vrouwelijke hormonen gebruiken?
Hormonen zijn krachtige geneesmiddelen en horen alleen op voorschrift van een arts te worden gebruikt. Gebruik ze nooit op eigen houtje, bijvoorbeeld via internet. Voor mensen die in transitie willen, gebeurt dat via een gespecialiseerd genderteam.