Buikvet bestaat uit vet onder de huid en vet rond de organen (visceraal vet). Vooral dat laatste is ongezond. Waar je vet opslaat, hangt af van je genen en van hormonen zoals cortisol, insuline, oestrogeen en testosteron. Daarom krijgen ouder wordende mannen en vrouwen na de overgang vaker relatief wat meer vet op de buik. Je kunt niet plaatselijk vet verbranden, maar met minder stress, goede slaap, krachttraining, voldoende eiwit en minder alcohol verlies je wel buikvet, zonder operatie of pillen indien het je lukt gemiddeld minder calorieën te eten dan je verbruikt op de langere termijn.
Wat is buikvet?
Als je relatief veel vet op de buik vasthoudt dan wordt dit ook wel een abdominale vetverdeling genoemd (1).
Onderhuids vet en visceraal vet
Er zijn twee soorten buikvet. Onderhuids vet zit direct onder de huid. Dat is het vet dat je kunt vastpakken. Visceraal vet, ook wel orgaanvet genoemd, zit dieper in de buik, rond de organen. Je ziet het niet, maar je merkt het aan een stevige, ronde buik. Je buikomvang geeft een goede indruk. Bij vrouwen is een omvang vanaf 80 centimeter licht verhoogd en vanaf 88 centimeter sterk verhoogd. Bij mannen liggen die grenzen op 94 en 102 centimeter. Meet ter hoogte van je navel, na een normale uitademing.(2)
Negatief voor je gezondheid
Naast dat het wellicht vanuit esthetisch oogpunt niet altijd welkom is, kan dit ook de gezondheid negatief beïnvloeden. Dit is vooral het geval wanneer het vet zich rond de organen ophoopt (orgaanvet of visceraal vet). Wanneer je een grote buikomvang en veel orgaanvet hebt dan kan dit voor laaggradige ontstekingen in het lichaam zorgen, die op de langere termijn kunnen zorgen voor de meest uiteenlopende gezondheidsklachten, zoals diabetes en hart- en vaatziekten.
Een bekende vorm van de opslag van orgaanvet is een vervette lever (alcoholic of non-alcoholic fatty liver disease). Wanneer je veel visceraal vet hebt en de bloedsuiker, bloeddruk en cholesterol zijn verhoogd, dan wordt dit ook wel metabool syndroom genoemd.
Lastig weg te krijgen
Over de vetverdeling: de een zal meer vet op de lovehandles (zwembandjes) opslaan, de ander op de benen en billen en weer een ander op de buik. Het nastreven van een strakke platte buik is wel lastig. Als je aan het afvallen bent is het niet automatisch zo dat je meteen buikvet verliest. Zo kan het zijn dat je eerst vet op andere plaatsen verliest terwijl het vet op je buik hardnekkig blijft zitten. Vooral het vet op de onderbuik verdwijnt pas bij een laag vetpercentage. Het goede nieuws is dat het ongezonde visceraal vet reageert vaak juist relatief snel op afvallen en bewegen, ook als je dat aan de buitenkant nog niet direct ziet.
Verschil bij mannen en vrouwen
Een abdominale vetverdeling komt vooral voor bij mannen en bij vrouwen na de overgang. Gemiddeld genomen wordt bij vrouwen voor de overgang het vet relatief wat meer op de benen en billen vastgehouden en minder op de buik. Als de man ouder wordt komt het vet vaak relatief nog meer op de buik te zitten.
Wanneer je relatief veel vet op de buik vasthoudt, moet je je vetpercentage verder verlagen dan iemand zonder abdominale vetverdeling om een strakke buik te krijgen. Dit kan betekenen dat je in dat geval wel die strakke buik hebt, maar dat je er mager uitziet op andere plaatsen, zoals bijvoorbeeld in je gezicht. Esthetisch gezien is het dan een kwestie van een keuze maken: wil je die ultrastrakke buik of een gezond uitziend gezicht.?
Wat is de oorzaak van buikvet?
Of jij relatief veel vet op je buik vasthoudt is deels afhankelijk van je genen en deels van hormonen. Daarnaast is uiteraard naast je vetverdeling ook je vetpercentage van belang voor hoe je buik eruitziet.
Hormonaal lijken er een aantal hormonen een belangrijke rol te spelen bij abdominale vetverdeling. Zo lijkt cortisol dat vooral veel vrijkomt bij chronische stress en/of ontstekingen of toegediend wordt als medicijn (corticosteroïden, hydrocortison, prednison)(1) het vet wat meer richting het buikgebied te sturen.
Hoge insulinespiegels zoals bij insulineresistentie voorkomen kunnen dit effect ook hebben op de buikomvang (2). Daar staat tegenover dat hormonen zoals DHEA, testosteron en groeihormoon dit juist tegengaan (antagonisten)(3).
Bij het ouder worden dalen bij mannen de niveaus van DHEA, testosteron en groeihormoon aanzienlijk waardoor het steeds lastiger wordt om dat buikje tegen te gaan. Wanneer je dan ook nog eens een hoge cortisolspiegel hebt door bijvoorbeeld chronische stress wordt dit effect op het buikvet versterkt en verlies je daarnaast ook spiermassa.
Bij vrouwen speelt daarnaast oestrogeen een grote rol. Zolang de oestrogeenspiegel hoog is, wordt vet vooral op de heupen, benen en billen opgeslagen. Daalt het oestrogeen in de overgang, dan verschuift de vetopslag naar de buik (zie hieronder).
In schema:
| Buikvet opslaan | Buikvet verbranden |
| Cortisol + Insuline | Groeihormoon + Testosteron + DHEA (en bij vrouwen voor de overgang: oestrogeen, dat vet eerder naar de heupen en benen stuurt) |
Niet alleen door buikvet kan de buik opgezet zijn, maar ook vanwege andere redenen zoals prikkelbaredarmsyndroom (gasvorming) of extra vocht vasthouden. Lees daarover meer in onze blog over onverklaarbare gewichtstoename en een opgezette buik.
Buikvet in de overgang
Veel vrouwen merken dat hun buik in de overgang dikker wordt, ook als ze niet meer eten dan vroeger. Dat komt vooral door de daling van oestrogeen: het lichaam slaat vet dan meer op de buik en rond de organen op in plaats van op de heupen en benen. Daarnaast neemt de spiermassa af, waardoor je minder verbrandt, en slapen veel vrouwen in deze periode slechter. Slecht slapen verhoogt de trek in suikerrijke vette zoute snacks, wat de buikvetopslag verder versterkt.
Wat helpt? Krachttraining om spiermassa te behouden, voldoende eiwit, goed slapen, minder alcohol en het aanpakken van stress. Gebruik je hormoontherapie voor overgangsklachten, dan kan dat de verschuiving naar buikvet wat afremmen, maar het wordt niet voorgeschreven om af te vallen. Bespreek dat met je arts.
Wat is een hormonale buik?
Met een hormonale buik of hormoonbuik bedoelen mensen meestal buikvet dat ontstaat door een verandering in hormonen, zoals in de overgang, bij langdurige stress (de “cortisolbuik”) of bij insulineresistentie. Het is geen medische term. Een hormonale buik kan ook deels bestaan uit vocht of een opgeblazen darm, bijvoorbeeld rond de menstruatie. Kijk daarom of je buik door de dag heen verandert: een buik die ’s ochtends plat is en ’s avonds dik, is meestal geen vet.
Wat kan een specialist doen?
Uiteraard bestaan er allerlei symptoombestrijdende oplossingen (die niet altijd zonder risico zijn en soms zelfs gevaarlijk kunnen zijn). Zo zijn er cosmetische ingrepen en operaties zoals liposuctie en behandelingen zoals vet bevriezen, maar ook worden allerlei onbewezen wondermiddelen aangeboden zoals afslankpillen en crèmes.
Let wel: liposuctie en vet bevriezen halen alleen onderhuids vet weg, niet het ongezonde visceraal vet. Hangt er na veel afvallen een vetschort (een overhangende huidplooi met vet) over de onderbuik, dan kan een plastisch chirurg een buikwandcorrectie doen. Die wordt alleen in bepaalde gevallen vergoed. Bij ernstig overgewicht kan een arts ook afslankmedicatie voorschrijven, zoals de GLP-1-middelen uit onze blog over gewichtstoename. Pillen of een hCG-dieet die beloven dat je “snel buikvet verliest”, werken niet en zijn soms schadelijk.
Buikvet verbranden? 4 tips!
Wanneer je wilt afvallen bij je buik heb ik hier 3 belangrijke tips:
1. Cortisol verlagen
- Stress uit werk en privéleven beperken en goed slapen!
- Niet overtrainen (houd trainingen bij voorkeur onder een uur en gun jezelf voldoende rustdagen).
- Stress (en mogelijk ontstekingsverhogende elementen) uit voeding halen: minder suiker (3), chemische e-nummers, bestrijdingsmiddelen en allergenen/intoleranties (zoals zuivel en tarwe).
- Ontspannen! Zoek voor jezelf uit waar je het beste van ontspant, want dit is voor iedereen verschillend.
2. Groeihormoon verhogen
- Goed slapen, want het meeste groeihormoon wordt aangemaakt tijdens de slaap.
- Voldoende eiwitten eten (eiwit is bovendien nodig om spiermassa te behouden en geeft een verzadigd gevoel).
- Zware krachttraining van maximaal een uur voor de grote spiergroepen boost groeihormoon.(4)
- Stress beperken, want stress verlaagt groeihormoon.
Je kunt je buik er niet af trainen met alleen buikspieroefeningen, omdat plaatselijk vet verbranden vrijwel onmogelijk is. Buikspieroefeningen maken je buikspieren wel sterker, wat goed is voor je houding en je rug.
3. DHEA en testosteron op peil houden
Dit geldt vooral voor mannen, maar ook vrouwen hebben testosteron nodig om spiermassa op te bouwen.
- Zeker niet te weinig vet eten (olijfolie, avocado, noten). Meer vet in de voeding kan testosteron verhogen. DHEA en testosteron worden overigens gemaakt van vet (cholesterol).
- Zware krachttraining voor de grote spiergroepen (fitnessoefeningen voor benen, billen, rug en borst) van maximaal een uur boost testosteron terwijl te vaak lange cardiotrainingen (zoals hardlopen en wielrennen) het testosteron juist kunnen verlagen.(5) (6)
- Chronische stress beperken, want stress verlaagt testosteron en DHEA.(7)
- Zorg ervoor dat je succes hebt! Winnen laat je testosteron stijgen.
- Bij medische tekorten kan op doktersrecept testosterongel gesmeerd worden.
- Voor mannen: draag niet te strakke onderbroeken en slaap zonder onderbroek, want een temperatuurstijging kan mogelijk de aanmaak van testosteron remmen door de testikels.(8) Testikels hangen niet voor niets (hoe onhandig soms ook) buiten het lichaam om warmte af te kunnen geven.
- Verminder de alcoholinname. De naam bierbuik is niet voor niets. Ook bij vrouwen draagt alcohol bij aan buikvet.(9)
- Eet geen zoethoutbevattende producten zoals drop, omdat dit mogelijk een kleine testosteronverlagend effect heeft.(10)
- Ga niet te streng op een caloriebeperkend dieet, want dat kan je testosteron laten dalen. Langzaam afvallen is de meest duurzame weg.(11)
4. Eet slim voor een platte buik
- Zorg voor een klein calorietekort, maar geen crashdieet: je verliest dan vooral spiermassa en vocht.
- Eet bij elke maaltijd een eiwitbron en veel groente; vezels geven een verzadigd gevoel en zijn goed voor je darmen.
- Beperk suiker, frisdrank en sterk bewerkte producten, die de insuline laten pieken.
- Drink weinig of geen alcohol.
Hoe snel kun je buikvet verliezen?
Dat verschilt per persoon, maar reken eerder op maanden dan op weken. Een gezond tempo is ongeveer een halve kilo per week. In de eerste weken verlies je vaak vooral vocht, waardoor je buik al wat platter kan lijken. Echt buikvet verliezen in één week of in twee weken is niet realistisch, wat advertenties ook beloven.
Wanneer naar de huisarts?
Wordt je buik in korte tijd veel dikker zonder duidelijke reden, heb je er pijn bij, of krijg je daarnaast een rond gezicht, paarsrode striae of spierzwakte? Laat je dan onderzoeken. Ook als je ondanks een gezonde leefstijl blijft aankomen, kan een huisarts kijken of er een medische oorzaak is.
Veelgestelde vragen
Kun je alleen buikvet verliezen?
Nee, plaatselijk vet verbranden is vrijwel onmogelijk. Als je afvalt, verlies je overal vet. Visceraal vet verdwijnt vaak wel relatief snel. Het onderhuidse vet op je onderbuik is meestal het laatste dat gaat.
Kun je buikvet verliezen zonder te sporten?
Ja, met voeding, minder alcohol, goede slaap en minder stress kun je buikvet verliezen. Krachttraining helpt wel om spiermassa te behouden.
Waarom krijg ik buikvet in de overgang?
Door de daling van oestrogeen verschuift de vetopslag van heupen en benen naar de buik. Daarnaast neemt de spiermassa af en slapen veel vrouwen slechter. Ook kan het schommelen van oestrogeen meer snaaidrang geven.
Bestaan er pillen of injecties tegen buikvet?
Er zijn geen pillen die specifiek buikvet verbranden. Afslankmedicatie op recept kan bij ernstig overgewicht helpen, maar altijd onder begeleiding van een arts.
Wat is een vetschort?
Een vetschort is een overhangende plooi van huid en vet op de onderbuik, vaak na veel afvallen of zwangerschappen. Losse huid verdwijnt niet met afvallen of sporten; daarvoor is een buikwandcorrectie nodig.

