Een laaggradige ontsteking is een milde, langdurige ontstekingsactiviteit in je lichaam die je zelf nauwelijks merkt. Op de lange termijn wordt ze in verband gebracht met hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en andere chronische aandoeningen. Belangrijke oorzaken zijn buikvet, een hoge bloedsuiker, weinig beweging, stress, slecht slapen en roken. Het goede nieuws: met je leefstijl kun je er veel aan doen.
Wat zijn laaggradige ontstekingen?
Laaggradige ontsteking (low grade inflammation) is een ander woord voor stille of chronische ontsteking (milde ontsteking).
Een laaggradige ontsteking is iets wat je zelf nauwelijks doorhebt door de lage ontstekingsbelasting (het niet ziek voelen of duidelijke klachten ervaren). Wel kan het voortdurend sluimerende microschade in je lichaam aanrichten. Hierdoor kunnen uiteindelijk allerlei chronische ziekten en klachten relatief ongemerkt ontstaan. Dit maakt het dus nogal verraderlijk, omdat de schade zich door de jaren heen kan opstapelen en zich kan uiten als typische welvaartsziekten zoals hart- en vaatziekten en diabetes. Deze schade is makkelijker om te voorkomen met een gezonde leefstijl dan later te behandelen met medicijnen en medische behandelingen.
Acute en chronische ontstekingen
Er zijn allerlei vormen van ontstekingen of inflammatie (ontvlamming). Een ontsteking is de reactie van je afweersysteem op schade of een indringer. Grofweg zijn er drie soorten:
- Acute ontsteking: een korte, heftige reactie op bijvoorbeeld een wondje, een infectie met bacteriën of virussen, of een verstuikte enkel. Die is nuttig en gaat vanzelf weer over.
- Chronische ontsteking: een ontsteking die blijft, zoals bij auto-immuunziekten (reuma, de ziekte van Crohn) of allergieën.
- Laaggradige ontsteking: een milde, langdurige ontstekingsactiviteit door het hele lichaam, zonder duidelijke klachten. Daar gaat deze blog over.
De 5 klassieke ontstekingsverschijnselen
Een acute ontsteking herken je aan vijf klassieke kenmerken: roodheid, warmte, zwelling, pijn en een verminderde functie (bijvoorbeeld een gewricht dat je minder goed kunt bewegen). Bij een laaggradige ontsteking zie je deze verschijnselen juist niet. Dat maakt haar zo verraderlijk.
Laaggradige ontsteking: onzin of wetenschap?
Laaggradige ontsteking is geen diagnose die je huisarts stelt, maar het is wel een erkend begrip in de wetenschap. Onderzoekers meten het meestal met een gevoelige bloedtest voor het ontstekingseiwit CRP. Uit veel onderzoek blijkt dat mensen met een licht verhoogd CRP meer kans hebben op onder meer hart- en vaatziekten en diabetes type 2. Tegelijk is het geen verklaring voor alle vage klachten: niet iedereen die moe is, heeft een laaggradige ontsteking.
Wat zijn de belangrijkste oorzaken?
Laaggradige ontstekingen worden in veel gevallen veroorzaakt of verergerd door onze ongezonde ‘westerse’ leefstijl. Dit leidt bij veel mensen tot het zogenoemde metabool syndroom (overgewicht, hoge bloeddruk, hoge bloedsuiker, hoge cholesterol). Factoren die bijdragen aan de activiteit van laaggradige ontstekingen zijn:
- Overgewicht waarbij veel vet in het buikgebied opgeslagen wordt rondom de organen (centrale obesitas). Daardoor ontstaan onnodige ‘milde’ ontstekingsreacties en oxidatieve stress. Denk aan de productie van ontstekingsmediatoren zoals interleukine-6 en C-reactief proteïne (CRP), terwijl de ontstekingsremmende stof adiponectine juist daalt.(1)
- Een hoge bloedsuikerspiegel veroorzaakt door het eten van snelle koolhydraten en/of insulineresistentie. Hierdoor kan suikerschade ontstaan in het lichaam. Dit zorgt weer voor een reactie van het immuunsysteem en draagt bij aan laaggradige ontstekingen.(2)
- Een verhoogde doorlaatbaarheid van de darm (in de volksmond het lekkende-darmsyndroom), voedselallergie, voedselintolerantie en andere voedselovergevoeligheden.(3) (4)
- Vaak eten want wanneer je iets eet lokt dit een reactie uit van het immuunsysteem. Onderzoeken op het gebied van minder eetmomenten (intermittent fasting) lijken voordelen te laten zien op het gebied van de ontstekingsactiviteit in ons lijf, al zijn de resultaten nog niet eenduidig.(5)
- Inactief leven (6)
- Chronische stress (7)
- Slecht of te kort slapen
- Roken en veel alcohol
- Ontstoken tandvlees (gingivitis) (8)
Wat zijn de klachten?
In de beginfase merk je laaggradige ontsteking nauwelijks op. Wellicht ben je iets vermoeider omdat je immuunsysteem extra energie verbruikt, maar meer dan vage klachten heb je niet. De klachten ontstaan pas wanneer de schade zo ver oploopt dat er chronische aandoeningen ontstaan. Dit is een hele waslijst. Voorbeelden van aandoeningen (deels genetisch van aard) die in verband worden gebracht met laaggradige ontstekingen, zijn:
- Aderverkalking
- Allergieën
- Alzheimer
- Astma
- Auto-immuunziekten (ziekte van Crohn, colitis ulcerosa, MS, reumatoïde artritis, Hashimoto, Graves, alopecia areata, lupus, vitiligo, psoriasis, vasculitis)
- Beroerte
- Botontkalking
- Bronchitis
- Chronische pijn
- COPD
- Depressie
- Diabetes type 2
- Hartproblemen
- Hoge bloeddruk
- Hoge cholesterol
- Libidoproblemen en erectiestoornissen
- Neuropathie
- Nierfalen
- Parkinson
- PMOS
- Retinopathie
- Reuma
Hoe kan je het testen?
Er zijn allerlei ontstekingsmarkers die je kunt onderzoeken in een bloedtest (bloedwaardencheck) die een beeld kunnen geven van laaggradige ontstekingsactiviteit. Waarden die een arts bijvoorbeeld kan meten, zijn: CRP-waarde, hs-CRP, (geoxideerd) LDL-cholesterol, urinezuur, triglyceriden, ferritine.
De belangrijkste is het hs-CRP, een extra gevoelige meting van het ontstekingseiwit CRP. Ruwweg geldt: een waarde onder de 1 mg/l is laag, tussen 1 en 3 mg/l gemiddeld, en boven de 3 mg/l wijst op meer ontstekingsactiviteit. Een waarde boven de 10 mg/l past eerder bij een acute ontsteking of infectie; laat de meting dan na een paar weken herhalen.(9)
Wat doet de arts?
Bij een metabool syndroom kan de arts je doorsturen naar een diëtist of voedingsdeskundige. Daarnaast wordt er in het geval van een metabool syndroom ook gewerkt met statines (cholesterolverlagers), bloeddrukverlagers en metformine (bloedsuikerverlagende pillen).
Hoe kan je het zelf verhelpen?
De Hormoonfactor-leefstijl is erop gericht de laaggradige ontstekingsactiviteit zoveel mogelijk te verlagen om daarmee allerlei chronische klachten te voorkomen en verhelpen. Belangrijke aandachtspunten:
- Afvallen, vooral buikvet
- Bloedsuiker stabiliseren en verlagen indien nodig
- Darmwerking optimaliseren
- Slimme beweeg- en trainingsprogramma’s
- Stressreductie en mental coaching
- Goed en voldoende slapen
- Stoppen met roken en weinig alcohol drinken.
Als kers op de taart zijn er ook natuurlijke ontstekingsremmers en supplementen beschikbaar zoals visolie (omega-3 vetten), kurkuma en vitamine C, D3, E enK2. Het bewijs is het sterkst voor omega-3-vetten; voor de andere middelen is het beperkter. Bespreek supplementen met een deskundige, zeker als je medicijnen gebruikt.
Veelgestelde vragen
Wat is een laaggradige ontsteking?
Een milde, langdurige ontstekingsactiviteit in je lichaam die je zelf nauwelijks merkt, maar die op de lange termijn kan bijdragen aan chronische aandoeningen.
Wat is het verschil tussen een ontsteking en een infectie?
Een infectie is een besmetting met bijvoorbeeld een bacterie of virus. Een ontsteking is de reactie van je afweersysteem daarop, maar een ontsteking kan ook zonder infectie ontstaan, zoals bij een laaggradige ontsteking.
Wat betekent inflammatie?
Inflammatie is het medische woord voor ontsteking.
Kun je een laaggradige ontsteking laten testen?
Ja, je arts kan je hs-CRP laten meten. Dat geeft een indruk, maar zegt niet alles.
Wat helpt tegen laaggradige ontstekingen?
Afvallen (vooral buikvet), gezond eten, dagelijks bewegen, goed slapen, minder stress, niet roken en weinig alcohol.